ალექსანდრე ბენდიანიშვილი
          
          

ერთი წიგნის შეფასების ცდა და ანტიქართული კონცეფციის კრიტიკა
          

          

           2005 წლის დეკემბრის მიწურულს გიორგი წიქარიშვილმა გამომიგზავნა თავისი წიგნი - "ჟამი ჭეშმარიტი (დამარცხებული მოძრაობის ქრონიკა)". სახელწოდება ძნელად გასააზრებელი აღმოჩნდა ჩემთვის, ამიტომაც, ეს საახალწლო "ნობათი" გულდასმით წავიკითხე.
           1988-1993 წწ. საქართველოში განვითარებულ საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მოვლენათა ობიექტური შეფასება, კრიზისული სიტუაციიდან ქვეყნის და ხალხის გამოყვანის გეგმა-პროექტის შემუშავება მეტისმეტად რთული საქმეა. მაგრამ გ. წიქარიშვილი არ შეუშინდა სიძნელეს და რაკი ხანდაზმული თაობა ფიქრობს, ხოლო ახალგაზრდობა ოცნებობს უკეთეს მომავალზე, წარმოგვიდგინა ფაქტობრივი მასალა და მოვლენათა თვითმხილველის ერთგვარი "წინასწარი ანალიზი", რათა ერი არ შეცდეს და ეპოქის "სულისკვეთება" ნათლად შეიგრძნოს. (დასახელებული წიგნი, გვ. 3).
           ავტორი უდაოდ ნიჭიერი და შრომისმოყვარე კაცია. საკმაო სიღრმე-სისრულით შეუსწავლია ფაქტობრივი მასალა, ზოგიერთი მოვლენის სწორად შეფასებასაც ახერხებს, მაგრამ არცთუ იშვიათად სცილდება ჭეშმარიტებას, უშვებს ისეთ შეცდომებს, რომელიც მკითხველი საზოგადოების დიდმა ნაწილმა შეიძლება დანაშაულად აღიქვას.
           გ. წიქარიშვილი მართებულად წერს, რომ 1989 წლის "9 აპრილი უდიდესი მნიშვნელობის ტეხილია საქართველოს უახლეს ისტორიაში" (გვ. 68), მაგრამ ეს თარიღი მან შეაფასა მხოლოდ როგორც ტრაგედია და უარყოფითი მოვლენა. ავტორის აზრით, "საზოგადოებრივ ცნობიერებაზე უდიდესი დამანგრეველი ზეგავლენა იქონია იმან, რომ 9 აპრილის შემდეგ, ფაქტობრივად, არაფერი შეიცვალა" (იქვე). მას მხოლოდ იმის თქმის საფუძველი ჰქონდა, რომ ფორმალურად (იურიდიულად) მართლაც არაფერი შეცვლილა, მაგრამ არ უნდა დაევიწყებინა იმ ფაქტის აღნიშვნა, რომ 9 აპრილს ჩადენილი დანაშაულის შემდეგ საბჭოურ-კომუნისტური იმპერიის იმიჯი შინ და გარეთაც უკიდურესად დაეცა, დაჩაგრულ ერთა გამათავისუფლებელი მოძრაობა კიდევ უფრო გაფართოვდა. საქართველოში, კერძოდ, საბჭოურ-კომუნისტური ხელისუფლება მხოლოდ ფორმალურ არსებობას განაგრძობდა. საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ სიტუაციას ეროვნული მოძრაობის ლიდერები აკონტროლებდნენ. 9 აპრილის შემდეგ კიდევ უფრო განმტკიცდა განმათავისუფლებელი მოძრაობის გამარჯვების რწმენა, რაც საიმპერიო ხელისუფლების დაძაბუნების პირობებში, სავსებით ბუნებრივი და რეალური განცდა იყო.
           წიგნის ავტორი კი მომდევნო გვერდებზეც იმეორებს თავის არასწორ აზრს. გმობს მომიტინგეთა ლოზუნგს - "ძირს რუსეთის იმპერია". უარყოფით მოვლენად მიაჩნია ის, რომ "9 აპრილმა გამოიწვია ხელისუფლების (საბჭოურ-კომუნისტურის ა. ბ.) სრული დამბლა საქართველოში, მოუსპო მმართველ ელიტას მოსკოვთან პოლიტიკურ თამაშში ყოველგვარი მანევრის საშუალება" (გვ. 71.). გ. წიქარიშვილი თითქოს მისტირის პატიაშვილისა და გუმბარიძის უნიათო ხელისუფლებას. მიწასთან ასწორებს აპრილის მშვიდობიანი დემონსტრაციის მეთაურებს და გვარწმუნებს რომ, ამ მოძრაობის ორგანიზატორებს "ისტორიის მსჯავრი არ ასცდება" (გვ. 73). მომიტინგეთა ლიდერებს თურმე ვერც სობჩაკის კომისიის დასკვნა გაამართლებს, რომლის მიხედვით 9 აპრილის ტრაგედიაში მთელი დანაშაული საბჭოური იმპერიის ხელმძღვანელებს და მათი ბრძანების შემსრულებლებს დაეკისრა. ამგვარ მსჯელობას ავტორი ამთავრებს ძნელად გასააზრებელი, თითქმის აბსურდული დასკვნით: "9 აპრილს ჩვენ, ქართველებმა მოვსპეთ არა კონკრეტული ხელისუფლება (კერძოდ საბჭოური ა. ბ.), არამედ ხელისუფლება როგორც ასეთი. შემდგომ კი (1990 წლის 28 ოქტომბერს) ხელისუფლების ახლად შექმნის მცდელობა უკვე გვიან იყო და კრახით დასრულდა" (გვ. 529).
           გ. წიქარიშვილი ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის არსის შესახებ თავისებურ "ორიგინალურ" თეორიას გვთავაზობს. მისი აზრით, "ეროვნული მოძრაობა არის პიროვნული ინტერესების კოლექტიური ძალისხმევით განხორციელების საშუალება, - ჭეშმარიტი ეროვნული მოძრაობა შეიძლება მხოლოდ ინდივიდუალურ მისწრაფებათა ერთობლიობიდან ამოიზარდოს. შეუძლებელია ერს "თავს მოახვიო ეროვნული მოძრაობა, თუ იგი მის შინაგან (პიროვნების თუ მთელი ერის? ა.ბ.) თვისობრივ მისწრაფებას არ გამოხატავს" (გვ. 487). ეს დებულება შეიძლება შებრუნდეს და მოვლენის დეფინიცია არსებითად არ შეიცვლება. ეროვნულ მოძრაობაში ინდივიდი და კოლექტივი განუყოფელია. მოძრაობის წარმატება დამოკიდებულია ინდივიდების ეროვნულ სულისკვეთებაზე და მათი გაერთიანების უნარზე. მხოლოდ საერთო ეროვნული მოძრაობა აღწევს წარმატებას. XIX ს-ის პირველ მესამედში საქართველოს მოსახლეობის სხვადასხვა კლასების სოციალური ინტერესები განსხვავებული იყო, მაგრამ რუსეთის იმპერიის დაპყრობითი პოლიტიკის წინააღმდეგ ერთად იბრძოდნენ ბაგრატიონი უფლისწულები, თავადაზნაურობა, სამღვდელოება და გლეხობა. გამათავისუფლებელი მოძრაობის მეორე ეტაპზეც ილია ჭავჭავაძე და საერთოდ თერგდალეულები სულ იმას ცდილობდნენ, რომ ვიწრო სოციალურ ინტერესებს ხელი არ შეეშალა საერთო ეროვნული მოძრაობისათვის. საერთო ეროვნული სულისკვეთება დომინირებდა საქართველოს პირველ რესპუბლიკაში (1918-1921 წლები).
           მე პირადად მიმაჩნია, რომ საქართველოში საერთო ეროვნული, სოციალურად დაუნაწილებელი, გამათავისუფლებელი მოძრაობა მიმდინარეობდა 1988-1991 წლებშიც და ეს იყო მისი წარმატების საფუძველი. გ. წიქარიშვილის აზრით კი, რაც 1988-1991 წლებში თურმე "არ იყო ეროვნული მოძრაობა. ანუ არ იყო მოძრაობა, რომელიც თითოეული ინდივიდის შინაგან მისწრაფებებს, მის უზენაეს ნებას და თვისობრივ (?) ინტერესებს გამოხატავს. სწორედ ამით აიხსნება, რომ ქართველებს აღმოგვაჩნდა ისეთი "მოძრაობა", რომელიც 1988 წელს დაიწყო დიდი აღტკინებით... და სამარცხვინოდ დამთავრდა ალექსანდრე ლებედთან და სხვა რუს გენერლებთან ბინძური გარიგებით" (გვ. 191).
           გ. წიქარიშვილს, რა თქმა უნდა, უფლება აქვს გააკრიტიკოს ცალკეული პოლიტიკური პარტიები, ეროვნული მოძრაობის ზოგიერთი ლიდერები, დაგმოს მათ მიერ დაშვებული საბედისწერო შეცდომები, მაგრამ სამწუხარო შედეგების გადაბრალება მთელი ერისა და მისი გამათავისუფლებელი მოძრაობისათვის, მკრეხელობაა.
           წიგნში არასწორადაა შეფასებული 1990 წლის 28 ოქტომბრის არჩევნები. ავტორი ასე მსჯელობს: "9 აპრილი თავისთავად (შედეგის თვალსაზრისით) ხომ უბედურება იყო, მაგრამ ყველაზე უარესი, რაც ამის შემდეგ შეიძლება მომხდარიყო, 28 ოქტომბერს განხორციელდა - ისეთი ხელისუფლების არჩევით, რომელიც ერმა რეალურად არჩია" (გვ. 185). გ. წიქარიშვილი გუმბარიძეს ადანაშაულებს - ანგარიში არ უნდა გაეწია საზოგადოებრივი აზრისათვის და თავისუფალი არჩევნები არ უნდა ჩაეტარებინაო. არჩევნები, რომ საბჭოურ-კომუნისტური წესით მომხდარიყო, ქვეყანას ბევრი უბედურება ასცილდებოდაო.
           ჩემი და ბევრ სხვათა აზრით, თავისუფალი არჩევნების ჩატარება, მისი შედეგი ეროვნული მოძრაობის დიდი გამარჯვება იყო. ამის შემდეგ ჩატარდა საყოველთაო რეფერენდუმი. საქართველოს მოსახლეობის 97 პროცენტმა ხმა მისცა საქართველოს დამოუკიდებლობას. ხალხის ამ ნების საფუძველზე 1991 წლის 9 აპრილს გამოცხადდა საქართველოს დამოუკიდებლობის დეკლარაცია. მალე ჩატარდა პრეზიდენტის პირდაპირი და საყოველთაო არჩევნები. მონაწილეთა 93%-მა ზ. გამსახურდიას მისცა ხმა, მას მიანდო ეროვნული სახელმწიფოს მეთაურობა. ეს სულაც არ იყო "ყველაზე უარესი" არჩევანი, როგორც გ.წიქარიშვილი აცხადებს, იმ მომენტში არჩევნებმა რეალურად ასახა საქართველოს შინა პოლიტიკური სიტუაცია და ხალხის მაშინდელი განწყობილება. მოქალაქეთა დიდი ნაწილი ზ.გამსახურდიას სახელთან აკავშირებდა დიდი ხნის ნანატრი დამოუკიდებლობის მოპოვებას, იმედოვნებდა, რომ მისი მეთაურობით საქართველო შეძლებდა აღორძინება-განვითარებას, მსოფლიოს მოწინავე სახელმწიფოთა რიგებში ჩადგომას. მომდევნო ტრაგიკული მოვლენების დატრიალებაში ბრალი ედება არა ქართველ ერს, არამედ ცალკეულ პარტიებსა და ლიდერებს, რომლებმაც ბევრ შემთხვევაში თვითვე გამოააშკარავეს ამბიციები, ხელისუფლებისაკენ სწრაფვა და შინა ომი დაიწყეს.
           გ. წიქარიშვილი არსებითად სწორად მსჯელობს ერთიანი ეროვნული მოძრაობის დაშლისა და შინაპოლიტიკური დაპირისპირება-წინააღმდეგობის მიზეზებზე. იგი აღნიშნავს, რომ ზვიადისტებსა და ოპოზიციას შორის მსოფლმხედველობრივ-პროგრამული სხვაობა არ ყოფილა, ორივე მხარის საბოლოო მიზანი დამოუკიდებლობის მოპოვება და განმტკიცება იყო. ზ.გამსახურდიას არაფერი გაუკეთებია ისეთი, რაც ეწინააღმდეგებოდა "მოძრაობის იდეოლოგიას, მიზნებსა და ამოცანებს", მაგრამ ოპოზიცია მეორეხარისხოვან ბრალდებებს მაინც უყენებდა, თუ საჭირო გახდებოდა, საქართველოს პირველი პრეზიდენტის წინააღმდეგ ელცინის გამოყენებასაც კი ვარაუდობდა (გვ. 323). შეიარაღებული ოპოზიციის ლიდერები საკმაოდ ფართოდ იყენებდნენ კრიმინალურ ელემენტებს. წიგნში დამოწმებული მასალის მიხედვით, "ეს სოციალური ფენა" გვარდიისა და მხედრიონის ძირითად დამრტყმელ ძალას წარმოადგენდა. მისი "დამსახურებაა" ზვიადისტთა ხელისუფლების დამხობა.
           ამ მოვლენის შეფასება, წიქარიშვილის მართებული განცხადებით, უნდა მოხდეს "ერთადერთი კრიტერიუმით - გაკეთდა თუ არა არჩევანი "ნაკლები ბოროტების სასარგებლოდ". გადატრიალების ორგანიზატორებმა საზოგადოებას უნდა დაუმტკიცონ, რომ თუ ზვიად გამსახურდია ხელისუფლების სათავეში დარჩებოდა, ე.ი.გადატრიალება არ მოხდებოდა, "შედეგი (ქვეყნისთვის) იქნებოდა იმაზე უარესი, რაც გადატრიალების შემდეგ ობიექტურად მივიღეთ"- სამოქალაქო ომი, ეროვნული ცნობიერების კრახი, კრიმინალთა გაბატონება, სეპარატისტთა გაძლიერება, ტერიტორიების დაკარგვა". აგრეთვე, სუსტი ხელისუფლება, რომელსაც მომდევნო წლებში ეშინოდა ჭეშმარიტად რადიკალური რეფორმების გატარება და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლა (გვ. 331).
           გ. წიქარიშვილი თავს იკავებს მოვლენის სამართლებრივი შეფასებისაგან, არ აღნიშნავს, რომ დეკემბერ-იანვრის ამბოხი იყო ანტიკონსტიტუციური აქტი, რომელმაც დაამხო ხალხისგან არჩეული ლეგიტიმური ხელისუფლება, მაგრამ პრაგმატიზმის პოზიციიდან წერს: "ნამდვილად არ ვარ დარწმუნებული, რომ გამსახურდიას ხელისუფლებაში დარჩენას ქვეყნისთვის იმაზე უარესი შედეგი მოჰყვებოდა, რაც მის დამხობას მოჰყვა." მისი აზრით, ამ შემთხვევაში არჩევანი გაკეთდა "მეტი" და არა ნაკლები ბოროტების სასარგებლოდ (გვ. 332).
           ავტორი, მართალია, მომხდარისთვის პასუხისმგებლობის გარკვეულ წილს ზვიად გამსახურდიას აკისრებს, მაგრამ უფრო მკვეთრად აკრიტიკებს ტრიუმვირატს და სამხედრო საბჭოს; გვარდია და მხედრიონი კრიმინალებით აავსეს, ზვიადის ერთგულებისთვის სამეგრელო დაარბიეს, არსებითად, მათ გაუადვილესო რუსეთს საქართველოში დესტაბილიზაციისა და ანარქიული სიტუაციის შექმნა, რის შედეგადაც მოიშალა "ყოველგვარი სახელმწიფოებრივი სტრუქტურა საქართველოში". გ. წიქარიშვილი იმასაც აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო ომით ბრწყინვალედ ისარგებლეს არძინბამ და კოკოითმა, გალაღდაო აგრესიული სეპარატიზმი აფხაზეთსა და სამაჩაბლოში.
           წიგნში დიდი ადგილი აქვს დათმობილი აფხაზეთში მიმდინარე ომს. ავტორი ხაზგასმით ლაპარაკობს ქართული ჯარის უსუსურობაზე, გვარდიისა და მხედრიონის მიერ დაშვებულ შეცდომებზე. ხოტბას ასხამს აფსუა-სეპარატისტთა სამხედრო ორგანიზაციას. მისი განცხადებით, "სამხედრო ხელოვნების თვალსაზრისით" აფსუათა მიერ 1992-93 წლებში წარმოებული კამპანია სრულიად უნაკლო იყო, .... იმსახურებს ქრესტომათიულ მაგალითად ქცევას" (გვ. 439). იგი ივიწყებს, რომ ამ ომის დროს გვებრძოდნენ არა მარტო აფსუები, არამედ კოალიციური შეიარაღებული ძალები და არა ხუთასიოდე კაცი, არამედ რამოდენიმე ათასი, რომელიც ახორციელებდა რუსი სამხედრო სპეციალისტების მიერ შედგენილ სამხედრო-ოპერატიულ გეგმას.
           1993 წელს, სამოქალაქო ომის ესკალაციაში ავტორი ორივე მხარეს სდებს ბრალს. ამის მიზეზს ქართველთა გენეტიკურ კოდში ეძებს; შინა ბრძოლები შორეულ წარსულშიც ხდებოდა და ახლაც მოხდაო. მისი აზრით, სომხეთში ვერავითარი შინა დაპირისირება ვერ გამოიწვევს სამოქალაქო ომს. წარმოუდგენელია, ლატვიაში მომხდარიყო ის, რაც საქართველოში ფაქტი გახდა 1992-1993 წლებში. ბევრს ეცადა რუსული სპეცსამსახური, მაგრამ ვერაფრით მოახერხა სამოქალაქო ომის პროვოცირება ჩეჩნეთში, საქართველოში კი სულ ადვილად შეძლო. ეს შემთხვევითი ამბავი არ არისო (გვ. 489).
           გ. წიქარიშვილის აზრით, პოსტსაბჭოური სივრცის ერთა გამათავისუფლებელი მოძრაობა ანტიკომუნისტური იყო და არა ანტირუსული. საქართველოს ეროვნული მოძრაობის ლიდერებმა კი წინ წამოსწიეს ანტირუსული ლოზუნგები, რამაც უდიდესი ზიანი მიაყენაო ქვეყანასა და ხალხს. იგი თავის პოზიციას ასეთ საფუძველს უძებნის: "თუ საქართველო ერთიანი მოსკოვური სახელმწიფოს (ფედერაციის) სუბიექტად დარჩებოდა", აფხაზები ვერ მოახერხებდნენ ეთნოწმენდას და ცხინვალის რეგიონში კონფლიქტი არ გადაიზრდებოდაო საომარ ფაზაში. სრული დემაგოგიაა იმის მტკიცება, თითქოს "საქართველოს რომ ჭკვიანური პოლიტიკა ეწარმოებინა, დამოუკიდებლობასაც მოვიპოვებდით და აფხაზეთ-სამაჩაბლოსაც შევინარჩუნებდით. ეს გამორიცხულია" (გვ. 507).
           განსახილველი წიგნის ავტორის აზრით, "საქართველოს ძირითადი ეროვნული ინტერესი იყო ეთნოგრაფიული და ისტორიულ- კულტურული სივრცის მთლიანობის შენარჩუნება" (გვ. 511) და არა დამოუკიდებლობის მოპოვება. ის, რაც დღეს გვაქვს (საქართველოს სახელმწიფოებრივი სტატუსის თვალსაზრისით) არ ღირდა იმად, რა ფასადაც იგი დაგვიჯდა", ე. ი. აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს დაკარგვად.
           გ. წიქარიშვილი იმასაც წერს, რომ დაშვებული შეცდომისა და უბედურების გამოსწორება შეუძლებელიაო. "პოლიტიკაში არსებობს შეუქცევადი ცნება, ის რაც მაშინ დაიკარგა, დაიკარგა სამუდამოდ და ამ საქმეს აღარაფერი ეშველება" (გვ. 512). ავტორის აზრით, უბრალო ადამიანისთვის, მისი სიმშვიდისა და ოჯახური მყუდროებისთვის, "მიზანშეწონილი იქნებოდა არა ერთიანი, დიდი (საბჭოური) სახელმწიფოს დაშლა, არამედ მისი ტრანსფორმაცია ნამდვილ ფედერაციად ან კონფედერაციად; განახლებულ კავშირად საბაზრო ეკონომიკით და პლურალისტური დემოკრატიით" (გვ. 516).
           უნდა ითქვას, რომ იყო მომენტი, როცა თითქმის მთელი ინტელიგენცია (და მეც პირადად) მხარს უჭერდა საბჭოურ-კომუნისტური იმპერიის გარდაქმნას თავისუფალ კონფედერაციულ გაერთიანებად, მაგრამ გორბაჩოვმა და მისმა გარემოცვამ კონფედერაციის იდეა დაგმო. სწორედ ამის შემდეგ გაფართოვდა ერების ბრძოლა სრული სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობისთვის, რაც სულაც არ ყოფილა უარყოფითი და უპერსპექტივო მოვლენა.
           ავტორი, არც თუ უსაფუძვლოდ წერს, რომ ყველა ქვეყანაში და სახელმწიფოში პროცესების წარმართვაში გადამწყვეტ როლს ასრულებს "ელიტა", რომელიც ძირითადად ინტელიგენციისგან შედგება. ასეთი მცირერიცხოვანი ფენა საბჭოეთის ყველა ერს ჰყავდა, მაგრამ: "განსხვავებით საქართველოსგან, არც ერთ რესპუბლიკაში ელიტა საზოგადოებრივ-პოლიტიკური პროცესების მართვისგან არ ჩამოუშორებიათ,.... ამიტომ წარიმართა ეროვნული მოძრაობა ლიტვაში ცივილიზებულად, პოლიტიკის კანონთა და ტექნოლოგიის სრული დაცვით,... ამიტომ შეძლეს თავიდან აეცილებინათ ფართო მასშტაბიანი კატაკლიზმები, სამოქალაქო დაპირისპირება, ნგრევა და ქაოსი" (გვ. 524-525).
           თუ ქართველმა ხალხმა ეს ვერ შეძლო, ამის საფუძველი ისტორიულ წარსულში ძევსო. წიგნის ავტორის აზრით, "ქართველი ერის უბედურების სათავე მისი ეთნიკური "არშეკრულობაა". დიდწილად, თურმე ეს "თვისება" იწვევს ეთნოფსიქოლოგიურ პროცესებს, რაც ესოდენ ძალუმად გამოვლინდა 1988-1993 წლების მოვლენებში. გ. წიქარიშვილის აზრით, "ხანგრძლივი ისტორიული პროცესის შედეგად "შეიკრიბა" მხოლოდ საკუთრივ ქართის ერთობა, მაგრამ ყველა ქართველური ტომის შეკრების პროცესი დასრულებული არ იყო და ვგონებ, აღარც დასრულდება უახლოეს ისტორიულ პერსპექტივაში" (გვ. 589). მიმაჩნია, რომ ასეთი "კონცეფციის" წინააღმდეგ ყველაზე სასტიკ პროტესტს ამ "შეკრების პროცესის" ვითომდა მიღმა დარჩენილი მეგრელები და სვანები განაცხადებენ.
           გ. წიქარიშვილის აზრით კი ამ "არაშეკრებულობიდან" გამომდინარეობს "ეროვნული არასრულფასოვნების ქვეცნობიერი შეგრძნება და ის ფენომენი, რასაც პირობითად შეიძლება "ეროვნული ნერვოზი" ვუწოდოთ (გვ. 591). ეროვნული არასრულფასოვნების გრძნობის წაშლას ამაოდ ცდილობდა და ცდილობს თურმე ქართველი ინტელიგენცია (მწერლები, მეცნიერები, კულტურის მუშაკები).
           ქართველი ინტელიგენციის მიერ დაშვებული დანაშაულის ტოლფასი შეცდომა იყო, ავტორის აზრით, ის რომ, მის მიერ ქართველ ხალხში აღზრდილი ამბიცია "არ შეესაბამებოდა ერის რეალურ თვისებებს და შესაძლებლობებს,... ვერ გაიხსენებთ მთqმელსა და ნათქვამს, რომ ჩვენ ვართ ერთი საწყალი, სუსტი ერი უშველებელი ამბიციით და პაწაწკინტელა შესაძლებლობებით" (გვ. 608).
           ასეთი უკიდურესი ნიჰილისტური შეხედულება არცერთ სოციალ-ინტერნაციონალისტს არ გამოუთქვამს, არ ახასიათებდა თვით ჯაბადარსაც კი, რომლის წერილები გამანადგურებელი კრიტიკის ქარცეცხლში გაატარა ილია ჭავჭავაძემ. გადაჭარბებული ამბიცია და სიამაყე პიროვნული ნაკლია, მაგრამ ქართველი ერი მთლიანობაში ამაყი და თავისუფლების მოყვარე რომ არ ყოფილიყო, ისტორიულ ქარტეხილებს ვერ გაუძლებდა, მონობას შეეგუებოდა და სახელმწიფოებრიობას ვერ შეინარჩუნებდა. ქართველი ინტელიგენცია (მეც პირადად 1980 წელს გამოცემულ წიგნში - ეროვნული საკითხი საქართველოში, 1801-1921), მიზნად ისახავდა ქართველ ხალხში ჩაენერგა არა უსაფუძვლო ამბიცია, არამედ გაეღვივებინა საბჭოურ-კომუნისტური რეჟიმისგან დათრგუნვილი ეროვნული თვითშეგნება და თავისუფლებისთვის ბრძოლის სულისკვეთება. გ. წიქარიშვილს კი არ მოსწონს "ქართული ინტელიგენციის მსოფლმხედველობრივი კრედო საოცარი სიზუსტით რომ გამოიხატა პოეტის სიტყვებში - "დავბადებულვარ, რომ ვიყო მონა და საქართველოს მედგას უღელი". ქართული ტოტალიტარული ეთნონაციონალიზმი, მისი აზრით, "გამორიცხავდა დებულებას, რომ ადამიანი (მოქალაქე) კი არ არსებობს საქართველოსთვის, არამედ საქართველო არსებობს ადამიანისთვის (გვ. 614).
           პიროვნებისა და ერის ინტერესთა ასეთი დაპირისპირება, მათი უფლება-მოვალეობის ცალმხრივად განსაზღვრა ეწინააღმდეგება სახელმწიფოს წინსვლის საქმეს, რაც პიროვნებისა და მთელი ერის მოვალეობას შეადგენს.
           გ. წიქარიშვილი თითქოს აღიარებს აზრს, რომ ქართველი ხალხი უცხო ტომელთა შემწყნარებელი და ტოლერანტული თვისების იყო, რომ საქართველოში, მაგალითად, არასდროს ყოფილა ანტისემიტიზმი, მაგრამ ამის მიზეზი, მისი განცხადებით, "ჩვენი განსაკუთრებული ეთნოტოლერანტობა კი არ არის, არამედ ის გარემოება, რომ საქართველოში (ესპანეთისა და რუსეთისგან განსხვავებით), ქრისტიანობა არასდროს ყოფილა ჭეშმარიტად სახალხო რელიგია" (გვ. 614). ეს, რა თქმა უნდა, სიყალბეა. ყველა საღად მოაზროვნეს მიაჩნია, რომ ქრისტიანობა და ქართველობა შუა საუკუნეების საქართველოში იდენტური ცნებები გახდა. გრ. ლორთქიფანიძის აზრი ქრისტიანული ეკლესიის დიდი როლის შესახებ.
           წიგნის ბოლო თავში - "სახელმწიფოებრივი კულტურა" - ავტორი წერს: "უძველესი სახელმწიფოებრივი ტრადიციის" ქადაგება ქართველ ინტელიგენციას (თურმე), ქართველი ერის უნიკალურობის დასადასტურებლად დასჭირდა, სინამდვილეში "მრავალსაუკუნოვანი ტრადიცია", რა თქმა უნდა, ლამაზი ზღაპარია. მთელი თავისი ისტორიის განმავლობაში საქართველო სულ 100-150 წელი თუ იყო ერთდროულად სუვერენული და ერთიანი სახელმწიფო. (გვ. 636). გ. წიქარიშვილი არაფერს ამბობს იმაზე, რომ დაქსაქსულობა, დანაწევრებული მონარქიების არსებობა თითქმის საყოველთაო მოვლენა იყო. თუ გ. წიქარიშვილის თეორიას მიიღებენ, გერმანელები სირცხვილით დაიწვებიან, რადგან მთელი შუასაუკუნეების განმავლობაში გერმანია დანაწევრებული იყო სამეფო სამთავროებად. მეტ-ნაკლები ხნით ფეოდალურ-სახელმწიფოებრივად დაშლილი დანაწევრებული იყო იტალია, საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი, რუსეთი და სხვა ქვეყნები. XV ს-ის მეორე ნახევარში საქართველოს ერთიანი მონარქიული სახელმწიფოც დაიშალა, მაგრამ ერთიანობის იდეა გამძლეობას ინარჩუნებდა, სახელმწიფოებრივი ტრადიცია გრძელდებოდა ქართლის, კახეთის, იმერეთის სამეფოებში და სამთავროებშიც. ისტორიოგრაფიაში დაფიქსირდა ერთიანობის იდეის ამსახველი ცნება - "საქართველოები".
           გ. წიქარიშვილის აზრით კი სახელმწიფოებრივი ტრადიციის არ არსებობა გამომჟღავნდა 1988-1993 წლებში. "აბა რომელი სახელმწიფოებრივი კულტურული ერი დაუშვებდა იმას, რაც საქართველოში მოხდა 1988 წლიდან" (გვ. 637). თუ მისი თავიდან აცილება ვერ შევძელით, ამის მიზეზი იყოო "ქართული ელიტის უპასუხისმგებლობა, ზნეობრივ-მსოფლმხედველობრივი ინფანტილიზმი და ინტელექტუალური სიმწირე, რაც ისევ და ისევ ერის სახელმწიფოებრივი ukutlurobis gamovlinebaa/
           გათვითცნობიერებული ქართველის და ზოგი სხვატომელი მოქალაქის კიდევ მეტ აღშფოთებას გამოიწვევს ალბათ განსახილველი წიგნის "ბოლოთქმა". ავტორი 1988-1993 წლების მოძრაობისთვის თითქოს იმეტებს "ეროვნული-გამათავისუფლებლის" სტატუსს, მაგრამ იქვე წერს, რომ ამ მოძრაობას დადებითი და კარგი არაფერი მოჰყოლია. მისი ფაქტობრივი შედეგი მხოლოდ ნგრევა, სისხლის ღვრა, ტერიტორიების დაკარგვა არისო. დამოუკიდებლობა თითქოს მოვიპოვეთ, "სუვერენული სახელმწიფოს" სტატუსი მივიღეთ, მაგრამ თვით ქართველი ერის სტატუსი არარაობად იქცაო. შინ და გარეთ, უახლოეს ანეგდოტებში "ქართველი" სულ უფრო ხშირად ფიგურირებს, როგორც მშიშარა "კურდღელი", თანაც იცით როგორი ყაიდისა? თავის თავზე სხვას რომ "გაფუყულ არმოდგენას უქმნის, სინამდვილეში კი წარმომადგენელია იმ 4 მილიონი ერისა, რომელიც ასი ათასიანმა აფსუებმა დაამარცხეს.
           ქართველთათვის ისტორიულად თანდაყოლილმა ნაკლმა, გ. წიქარიშვილის აზრით, განსაკუთრებული სიძლიერით ამ ბოლო ხანებში იჩინა თავი. ფაქტი გახდა ი. ჭავჭავაძის მიერ "ძლივს შეკოწიწებული" ეროვნული ცნობიერების რღვევა, ეროვნულობის დისკრედიტაცია. იმასაც ამბობს, რომ "საქართველოს ისტორიულ და თანამედროვე პრობლემათა ერთობლიობა "სისტემური კრიზისის სფეროს განეკუთვნება. სხვანაირად, ის, რაც ხდებოდა და ხდება საქართველოში", გახლავთ სისტემური უკმარისობის კრიზისი (გვ. 654).
           წიგნის ავტორი, როგორც ჩანს, თვითიონაც ვერ ერკვევა "სისტემური კრიზისის" არსში, მაგრამ მაინც ცდილობს მკითხველი აამაღლოს თავის თეორიამდე. სამეცნიერო ბრუნვაში შემოაქვს ისეთი ბუნდოვანი ცნებები, როგორიცაა "სისტემის აპრიორული უკმარისობა", ცდილობს გაშიფროს ისეთი ვითარება, როცა იქმნება (ან ისტორიულად ყალიბდება) იმთავითვე არამდგრადი სისტემა, რომელსაც "რესურსული და სისტემური მდგრადობის ძალზე დაბალი კოეფიციენტი აქვს" - ამის ისტორიული მაგალითიაო ქართველი ერი და ქართული სახელმწიფო. ჩვენი სისტემის არამდგრადობის საფუძველი, გ. წიქარიშვილის განცხადებით, არის ის, რომ საქართველო (სახელმწიფო) ვერ აკონტროლებდა საკუთარ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ საზღვრებს; საზღვრისპირა რეგიონებში ცხოვრობდა და დღესაც ცხოვრობენ, თანაც კომპაქტურად სხვა ეთნოსები, რომელთაც ბუნებრივი კავშირი აქვთ მოსაზღვრე სახელმწიფოებთან. "კორუფციაც ერთ-ერთი მათგანია და ისიც უფრო საზოგადო მოვლენაა და არა კონკრეტული ხელისუფლების მანკი". არამდგრადობის მიზეზი ყოფილა თურმე აგრეთვე "ქართველი ერის ეთნიკური არაკონსოლიდურობა, საზოგადოებრივი შეგნება; ცენტრალური ხელისუფლების ტრადიციული უღონობა; რეგიონალურ ელიტათა ტრადიციული პარტიკულარიზმი; მატერიალური რესურსების აპრიორული სიმცირე და სხვა (გვ. 657).
           ყოველივე ამან განაპირობაო ის, რომ ქართული მრავალსაუკუნოვანი სახელმწიფო იშვიათად იყო ერთიანი და სუვერენული. "ცივილიზაციური ორიენტირების მხრივ კი ლამაზი ილუზიაა საქართველოს ეგრეთ წოდებული ევროპული ორიენტაცია", რადგან "ევროპა ყველა თვალსაზრისით ჩვენზე გაცილებით წინაა. ბუნებრივია, "ნატვრის ხეში" აღწერილ საზოგადოებას" არავინ მიიღებსო ევროკავშირში.
           გ. წიქარიშვილს მიაჩნია, რომ საქართველოს მხოლოდ მაშინ გაეხსნება მომავალი, თუ შევძლებთ "სისტემური დისონანსის მაქსიმალურ შემცირებას, დავიწროებას. საქართველოს თურმე იხსნის "ურბანო-ცენტრისტული» კონცეფცია (გვ. 661). უნდა მივბაძოთო დიდ ებრაელ ერს, რომელმაც საკუთარი ტერიტორიისა და სახელმწიფოს გარეშე 2000 წელს გაუძლო ისტორიულ ქარტეხილებს და შეინარჩუნა ეროვნული თავისთავადობა. ებრაელების გამძლეობის საფუძველი იყო ოცნება იერუსალიმზე და იქ დაბრუნების იმედი, რაც გამართლდა კიდეც.
           წიგნის ავტორი გვარწმუნებს, რომ "ასეთივე ეროვნულ სახელმწიფოებრივი კონცეფცია გაიზიარაო სომხობამ (ეჩმიაძინი) და ბევრმა სხვა ერმა "ელცინის შემდეგ თვით რუსეთმაც კი (?!), რომელმაც ივანე მესამის ეპოქიდან მხოლოდ და მხოლოდ "ტერიტორიულ-სივრცით პარადიგმაში ვითარდებოდა" (გვ. 652-663).
           ამგვარი მსჯელობით მკითხველს წინასწარი შემზადების შემდეგ გ. წიქარიშვილი წერს: "ჩვენი ღრმა რწმენით, საქართველოს ერთად ერთი ხსნა (თუ საერთოდ შესაძლებელია) სწორედ ურბანო-ცენტრისტული სახელმწიფოებრივი კონცეფციაა, რომელშიც "ტრანსცენდენტალური შემკრები საწყისის" ფუნქციას "ქართული იერუსალიმი" - ჩვენი დედაქალაქი თბილისი შეასრულებს.
           ხსენებულ პარადიგმაში, ავტორის განცხადებით, ტერიტორიას კი არა აქვს მნიშვნელობა, არამედ "შემკრები" სუბსტანციის ძალმოსილებას. ამ პარადიგმაში საქართველო, "...(როგორც სახელმწიფოებრივი ფენომენი) შენარჩუნდება ტერიტორიების დაკარგვის მიუხედავად". ასეთი კონცეფციის ფარგლებში, ტერიტორიას თურმე არ აქვს თავისთავადი, სულიერ-ზნეობრივი ღირებულება. ამგვარი ღირებულება აქვს მხოლოდ თბილისს. ისევე,როგორც იერუსალიმს ებრაელებისთვის. (გვ. 663).
           გ. წიქრიშვილი გრძნობს, რომ ქართველი ხალხი "ურბანო-ცენტრისტულ კონცეფციას არ მიიღებს, ტერიტორიების დაკარგვას არ შეურიგდება. ამიტომ ყველნაირად ცდილობს, გავლენა მოახდინოს ქართველთა ეროვნულ ცნობიერებაზე, დაითანხმოს თავის იმ შეხედულებაზე, რომ საქართველოს შემადგენლობაში დარჩეს მხოლოდ ის რეგიონები, სადაც ქართველები უმრავლესობას შეადგენენ და თბილისის სუვერენიტეტს აღიარებენ.
           ამის შემდეგ, წიგნის ავტორი ამაზრზენი სიმშვიდით განაგრძობს თავის მსჯელობას: "ამ კონცეფციით, თუ მაგალითად, ქართველ ჯარისკაცს, მესაზღვრეს და მებაჟეს უშუალოდ ჯავახეთში არ დაედგომება და იქ თავის ფუნქციას ვერ ასრულებს, მაშინ მან ახალ მიჯნაზე უნდა დაიხიოს და ჯავახეთ-სამცხის საზღვარზე დადგეს". ასევე უნდა მოიქცესო ენგურთან და ცხინვალის მისადგომებთან მდგარი ჯარი, მესაზღვრე და მებაჟე, მათაც იქ დაიცვან "თბილისის ინტერესები", სადაც რეალურად შესაძლებელია (გვ. 664).
           ამგვარად, გ. წიქარაშვილმა ქართველ ხალხს შესთავაზა კაპიტულანტური, არსებითად მოღალატური კონცეფცია, რომელიც მხოლოდ აგრესიული სეპარატიზმის წინსვლაზე ასხამს წყალს. იგი ეწინააღმდეგება არა მარტო ქართველი ერის ინტერესებს, არამედ სამართლიანობის საერთაშორისო პრინციპსაც. ავტორი მაინც ცდილობს რამენაირად გაიტანოს თავისი, "ამტკიცებს", რომ "აღწერილ პარადიგმაში საქართველო შეუდარებლად უფრო მდგრად სისტემად იქცევა. უმთავრესი სახელმწიფოებრივი მენტალური პრინციპი ხდება ჩვენთვის (ქართველი ხალხისთვის ა.ბ.) ძალიან ძნელად აღსაქმელი მაქსიმა: საქართველო არის მხოლოდ იქ, სადაც უპირობოდ და უეჭველად ვრცელდება საქართველოს ხელისუფლების (თბილისის) სუვერენიტეტი და იურისდიქცია" (გვ. 665). ეს ვითომდა "კონცეფცია" არა მარტო ძნელი აღსაქმელი, არამედ აბსოლუტურად მიუღებელია.
           სულ ბოლოს წიგნის ავტორი აცხადებს: "ჩვენი მოკრძალებული გამოკვლევის დედააზრი ნამდვილად არ გულისხმობს, რომ თუ სახელმწიფოებრივად უკულტურო და არაპასიონალური ერი აღმოვჩნდით, ამის გამო უღირსებო ერი ვართ, ... გააჩნია რას მივიჩნევთ "ღირსებად". ერის სახელმწიფოებრივ უკულტურობაში ხომ ხშირად ამ ერის სულიერი სისპეტაკე, თავისუფლებისადმი დაუოკებელი სწრაფვა მჟღავნდება. "ჭეშმარიტება სამშობლოზე მაღლა დგასო", ამას მხოლოდ ქართველი იტყოდა, ...პასიონალურობა (რაც გ. წიქარიშვილის აზრით, ქართველებს არ გააჩნდა ა.ბ.) ნგრევისა და აგრესიის ნიჭია და სხვა არაფერი. ეგებ ამით მაინც ვინუგეშოთ თავი. მით უმეტეს, რომ ამ ჩვენს საცოდავ ქვეყანას, როგორც ჩანს, უკვე აღარაფერი ეშველება. იგი განწირულია, ოკეანეში ჩაკარგული პატარა ნავივით იცურაოს უმიზნოდ და უგზოუკვლოდ, 21-ე საუკუნის აბობოქრებულ მსოფლიოში. ასეთი ბედისწერისა ყოფილა საქართველო - დიდი ბიზანტიის ეს საბრალო ნამსხვრევი" (გვ. 667).
           ასე მიაღწია კულმინაციას გ. წიქარიშვილის ნიჰილისტურ-ანტიქართულმა განწყობამ და აზროვნებამ. ეს კაცი დღევანდელ საქართველოს მოევლინა შორეულ ჰეროსტრატეს ორეულის სახით. მისი მიზანი, ალბათ, არის ქართველი ხალხი ანტიეროვნული პოზიციით გააკვირვოს და აღაშფოთოს, ხოლო დასავლეთ სამყაროში მამაცი პიროვნების, "ვიწრო ეროვნულ ინტერესებზე ამაღლებული" ინტერნაციონალისტ-კოსმოპოლიტის იმიჯი მოიპოვოს და ამ გზით "უკვდავყოს" თავისი სახელი. საქართველოში გ. წიქარიშვილის აშკარად ნიჰილისტურ, სამართლიანობის პრინციპისგან მთლიანად გამიჯნულ "კონცეფციას", რა თქმა უნდა, დაგმობა არ ასცდება.
           ქართველი ხალხი არასოდეს ყოფილა სხვა ტომელთა მჩაგვრელი და შემვიწროებელი. არც დღეს ღალატობს ტოლერანტობის ტრადიციას, იცავს მის ტერიტორიაზე მცხოვრებ სხვა ერთა წარმომადგენლების მოქალაქეობრივ და სხვა უფლებებს. საქართველოს მთავრობას არც არსებული ავტონომიების გაუქმება დაუსვამს დღის წესრიგში. ეთნო-კონფლიქტები გარედან დახმარების მოიმედე, სეპარატისტულად განწყობილმა ელემენტებმა წამოიწყეს. აფხაზეთისა და ცხინვალის ოლქის ლიდერებმა დაარღვიეს საერთაშორისო სამართლის ნორმები და საქართველოს სახელმწიფოებრივი სუვერენიტეტი. საერთაშორისო ორგანიზაციები ხელს ვერ უწყობენ ეთნო-პოლიტიკური კონფლიქტის აღმოფხვრას. ომის სუნი ტრიალებს, მაგრამ საბრძლო ოპერაციების გაჩაღება არც ქართველ ხალხს აწყობს და არც ავტონომიების მოსახლეობას. გამოსავალი ერთია - მხარეების კომპრომისული შეთანხმება.
           საქართველოს პრეზიდენტი, პარლამენტი და მინისტრთა კაბინეტი მზად არიან დააკანონონ ავტონომიების არსებობა. მათი თანამედროვე სტატუსის, უფლება-კომპეტენციის განსაზღვრისთვის შექმნან შერეული კომისიები. ე.ი. საქართველოს ხელისუფლება გარკვეულ დათმობაზე მიდის; თანხმობას აცხადებს უნიტარული სახელმწიფოს ტერიტორიულ-ადმინისტრაციულ მოწყობაში შეიტანოს ფედერაციის ელემენტები. სეპარატისტებმაც უნდა შეკვეცონ პრეტენზიები. ვალდებული არიან, ანგარიში გაუწიონ ომის ზღვარზე მისულ დაძაბულობას, მშვიდობისმოყვარე ფართო საზოგადოების ინტერესებს და ხელი მოაწერონ შეთანხმებას ერთიანი საქართველოს შემადგენლობაში აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის ავტონომიური სტატუსით დაბრუნების შესახებ. ასეთ კომპრომისულ შეთანხმებას აუცილებლად დაადასტურებს საერთაშორისო სამართალი.
           მაგრამ კომპრომისული შეთანხმების ერთ-ერთი, არც თუ უმნიშვნელო პირობაა საქართველოს სახელმწიფოებრივი მიზიდულობის ძალის ამაღლება. პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა უკვე გაამახვილა ყურადღება ქვეყნის ეკონომიკური პოტენციალის და ხალხის მატერიალური კეთილდღეობის ამაღლების აუცილებლობის შესახებ, რაც დაკვრითი წესით ვერ განხორციელდება. დღევანდელი გაჭირვებული ყოფის პირობებში კი უზნეობად აღიქმება ის ფაქტი, რომ მინისტრები და პარლამენტარები ერთმანეთს ეჯიბრებიან საკუთარი ხელფასების მაქსიმალურად გაზრდაში. ხალხზე კი ნაკლებად ფიქრობენ. საქართველოში ვარდების რევოლუციის შემდეგაც გრძელდება სიმდიდრისა და სიღარიბის პოლარიზაცია. საშუალო ფენა თითქმის არ არსებობს. სიღატაკის ზღვარზე აღმოჩნდა მოსახლეობის 60 პროცენტი და მათ შორის ინტელიგენცია - მწერლები, მეცნიერები, პედაგოგები, კულტურის სფეროში დასაქმებული მოქალაქეები. ვიდრე მთელი ხალხის მატერიალური კეთილდღეობის საგრძნობლად ამაღლების პირობები არ არსებობს, მმართველმა ელიტამ და მოხელეებმაც თავი უნდა შეიკავონ, ნაწილობრივ მაინც გაუწიონ ანგარიში სამართლიანობის პრინციპს. ამის გარეშე შინაგანი სტაბილურობა საეჭვო გახდება და ქვეყნის (სახელმწიფოს) გამთლიანება გაძნელდება.
           80 წლის კაცი ვარ, ვემზადები საუკუნო სასუფეველში გასამგზავრებლად. მინდა, თან წავიყოლიო იმედი, რომ კაცთა გონიერების წყალობით თუ არა, ღვთის შეწევნით მაინც საქართველო გამთლიანდება და მყარად დადგება პროგრესის გზაზე.

მწარე სიმართლე (გიორგი წიქარიშვილის პასუხი).

            მიმდინარე წლის 19 მაისს, "ლიტერატურულ საქართველოში" გამოქვეყნდა ერთობ "ემოციური" სტატია, რომელიც ეხება ჩემს წიგნს (ჟამი ჭეშმარიტი". დამარცხებული მოძრაობის ქრონიკა).
           მინდა, გულწრფელი სინანული გამოვთქვა იმის გამო, რომ წიგნი სტატიის პატივცემულ ავტორს გავუგზავნე, ვინაიდან მასში გამოთქმულმა მწარე (ჩემთვისაც მწარე) სიმართლემ ღვაწლმოსილი ქართველი ინტელიგენტი აშკარად შეაწუხა. ასეთი მიზანი ნამდვილად არ მქონია.
           პატივცემული ავტორის საგულისხმოდ ისღა უნდა შევნიშნო, რომ მე ჟურნალისტი (პოლიტოლოგი) ვარ და არა ისტორიკოსი. ამდენად, რაიმე რეგალიის მაძიებლად ვერ ჩავითვლები ვერც საქართველოში და ვერც დასავლეთში, სადაც ამ წიგნის არსებობის შესახებ, გარწმუნებთ, არავინ არაფერი უწყის და ბუნებრივია, არც ასეთი "პერსპექტივა" აქვს, როგორც პატივცემული მეცნიერი უწინასწარმეტყველებს.
           მით უმეტეს, რომ შინაარსობრივად, ჩემი წიგნი, მთლიანობაში, უფრო ერთგვარი "იმპრესიონისტული" ნარკვევია და არა აკადემიური პრეტენზიის მქონე ნაშრომი. ეს გარემოებაც, წიგნის შესავალში, შემთხვევით როდია ხაზგასმული.
           გარდა ემოციისა და "ინტელიგენტური კრულვისა" ("ჰეროსტრატე", "ღალატი" და ა.შ.), სტატიაში ერთადერთი სერიოზული არგუმენტი ამოვიკითხე: განა, მაგალითად, გერმანიაში არ იყო ფეოდალური დაქუცმაცების ეპოქა? კაცმა რომ თქვას, ამ კონტრარგუმენტს იმთავითვე ველოდი, მაგრამ წიგნმა ყველაფერი ვერ დაიტია.
           საქმე ის გახლავთ, რომ ქართული ისტორიოგრაფიისთვის ზოგადად დამახასიათებელია "პრესტიჟული" ევროპული ანალოგების მოძიება შინაარსობრივად აბსოლუტურად განსხვავებული მოვლენებისთვის, რაც საქართველოში ხდებოდა.
           გერმანული (ზოგადად, ევროპული) ფეოდალური დაქუცმაცებულობა სულა სხვა მოვლენაა - ეს გახლდათ ერთგვარი "სუვერენიტეტთა ჭიდილი", მაშინ როდესაც ის, რაც XVII-XVIII საუკუნეებში ხდებოდა აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოში, იყო არა "ფეოდალური დაქუცმაცებულობა", არამედ ანარქია, სახელმწიფოებრივ სისტემათა სრული დეგრადაცია და უხელისუფლებობა - გინა "მრავალხელისუფლებობა", რაც თვისობრივად, კატეგორიულად სხვა მოვლენაა!
           დასადასტურებლად მხოლოდ ერთი კითხვა-არგუმენტი:
           დამისახელეთ თუნდაც მცირე მონაკვეთი გერმანიის ფეოდალური დაქუცმაცებულობის ისტორიიდან, როდესაც გავრცელებულიყოს ისეთი საზარელი ფენომენი, როგორიცაა უცხოეთში "ტყვის სყიდვა", ანუ ის, რასაც ამ უცნაური ტერმინით ჩვენში აღნიშნავდნენ. არადა, ეს ძალზე სიმპტომატური მაგალითია!
           აღარაფერს ვამბობ თვით ანალოგიის არც თუ კორექტულობაზე: "გერმანიები" სუვერენულ სახელმწიფოებს წარმოადგენდნენ, ხოლო "საქართველოები" (XVI-XVIII საუკუნეებში) - ირანის ან თურქეთის ავტონომიურ რეგიონებს. განა შეიძლება XVIIსაუკუნის აბსოლუტისტური ავსტრია და პრუსია შევადაროთ იმავე ეპოქის საწყალობელ ქართლსა და იმერეთს?
           გერმანიის ფეოდალური დაქუცმაცებულობის ერთ-ერთი უმთავრესი ფაქტორი იყო მუდმივი ბრძოლა ფეოდალებსა და ინსტიტუციურად მზარდ ქალაქებს შორის, რაც ქვეყანაში ერთდროულად რამდენიმე მძლავრი სამეურნეო-პოლიტიკური ცენტრის წარმოშობას განაპირობებდა.
           არაფერი მსგავსი არ ხდებოდა საქართველოში. უფრი მეტიც: ჩვენს ქვეყანაში ევროპული ტიპის ქალაქი (ფენომენოლოგიური და სოციალურ-პოლიტიკური თვალსაზრისით) XIX საუკუნემდე არც არსებობდა იმ სახით, როგორც არსებობდა შუა საუკუნეების ევროპაში.
           დამისახელეთ თუნდაც ერთი მაგალითი იმისა, რომ შუა საუკუნეების საქართველოში ქალაქს ფეოდალის წინააღმდეგ ეწარმოებინა ისეთი შინაარსის ბრძოლა, როგორსაც, მაგალითად, აწარმოებდნენ კიოლნი, ვორმსი, მაინცი, ულმი ან აუგსბურგი - თავიანთი სენიორების წინააღმდეგ.
           გერმანიაში "ფეოდალური დაქუცმაცებულობა" ერთგვარად "განვითარების ფუნქცია" იყო და არა სახელმწიფოებრივი დეგრადაციის მაჩვენებელი.
           გარდა ამისა, გერმანიის ფეოდალური დაქუცმაცების ერთ-ერთი უმთავრესი მიზეზი გახდა დაპყრობითი ომები, რომელსაც იმპერია აწარმოებდა იტალიისა და სლავური ქვეყნების წინააღმდეგ, რამაც გამოფიტა და დაასუსტა ერთიანი სახელმწიფო. განა დასაშვებია ეს თუნდაც შევადაროთ იმას, რაც იმავე პერიოდში ხდებოდა საქართველოში?
           შეიძლება ითქვას, გერმანიის ფეოდალური დაქუცმაცება თვით გერმანიის საგარეო აგრესიის "პოლივექტორულობამ" და ამ ნიადაგზე რეგიონულ ელიტათა ინტერესების სხვაობამ (სხვადასხვა მიმართულებით ამ აგრესიის, შესაბამისად, რესურსთა კონცეტრაციამ) განაპირობა და არა გამანადგურებელმა უცხოურმა ინტერვენციამ, როგორც XII-XV საუკუნეების საქართველოში.
           მეტაფორულად თუ ვიტყვით, გერმანიის ფეოდალური დაქუცმაცებულობა "დაშლა" იყო, ხოლო საქართველოსი - "მსხვრევა".
           კიდევ ერთი უმძლავრესი ფაქტორი გახდა რელიგიური ომები, წმინდა საყდრის პოლიტიკური ზეგავლენა და რეფორმაცია.
           გერმანიის ფეოდალური დაქუცმაცებულობა დასრულდა ბისმარკის ეპოქით, გაერთიანებით და მძლავრი, სუვერენული სახელმწიფოებრიობის დაფუძნებით, რომელიც, ამის მიუხედავად, გარკვეულ მიმართულებებზე ჩამორჩა სხვა ევროპულ "ზესახელმწიფოებს" და სწორედ ამ გარემოებამ განაპირობა ორი მსოფლიო ომი XX საუკუნეში.
           საქართველოს "ფეოდალური დაქუცმაცებულობა" კი დასრულდა საბოლოო სახელმწიფოებრივი კვდომით და სხვა სახელმწიფოს გუბერნიებად ქცევით.
           გერმანიის (ზოგადად, ევროპის) ფეოდალურ დაქუცმაცებულობაში იმთავითვე იდო და იგრძნობოდა განვითარების, რეინტეგრაციისა და "სუვერენიტეტის გამთლიანების" მძლავრი ტენდენცია. საქართველოს "ფეოდალური დაქუცმაცებულობის" ძირითადი არსი, მთავარი ტენდენცია - ვექტორი კი ანარქიის შემდგომი გაღრმავება, საბოლოო დეგრადაცია და სახელმწიფოებრივი კვდომა იყო.
           საერთოდ კი, მე მგონი, ქართული აზროვნება რაც მალე მოიშლის ყველა შესაძლო თუ შეუძლებელ შემთხვევაში დიდ ევროპელ ერებთან შედარება-გატოლების მავნე ტრადიციას, მით უკეთესი მისთვის.
           შესანიშნავად მესმის, რომ მწარე სიმართლე (არა მხოლოდ ამ ნაწილში) ძალიან ძნელი აღსაქმელია. მართლაც მტკივნეულია იმ ღირებულებებზე შეხება, რომელსაც მთელი ცხოვრების განმავლობაში პატრიოტული გულმხურვალებით ზრდიდი და ელოლიავებოდი. შესაბამისად, რეაქცია მწვავეა და ეს არათუ გასაგებია, არამედ მისაღებიცაა. თუ, რასაკვირველია, პიროვნულ შეურაცხყოფებს არ ჩავთვლით, რაც ამცირებს დისკუსიაში მონაწილეობის სურვილს.
           სხვაგვარად რომ ვთქვათ, საქმე გვაქვს მოვლენასთან, რომელსაც გასული საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო სოციოფსიქოლოგი, ლეონ ფეხტინგერი "კოგნიტიურ დისონანსს" უწოდებდა.
           ამავდროულად, სიმართლე სიმართლედ რჩება ისევე, როგორც რეალობა - რეალობად.
           მკითხველსაც ბოდიშს ვუხდი ასეთი შედარებისთვის, მაგრამ ქართული საზოგადოება დღეს მიხეილ ჯავახიშვილის ერთი შესანიშნავი მოთხრობის გმირს (ხაზს ვუსვამ: "გმირს" და არა - უბრალოდ, პერსონაჟს) გავს, რომელიც სათაყვანებელი შვილის სიკვდილში თავს არ უტყდება, რადგან ასეთ შემთხვევაში საკუთარი დანაშაულიც უნდა აღიაროს!
           ოღონდ, მისთვისაც ისევე, როგორც ჩვენთვის, გადარჩენის, შემდგომი სიცოცხლისა და სხვა შვილზე ზრუნვის აუცილებელი პირობა მწარე, შემაძრწუნებელი რეალობისათვის თვალის გასწორებაა.

პასუხის პასუხი (ალექსანდრე ბენდიანიშვილი)

            გ.წიქარიშვილმა, მართალია, "ლიტერატურულ საქართველოში" გამოაქვეყნა საპასუხო წერილი, მაგრამ ჩემს მიერ წამოყენებულ მთავარ შენიშვნა-ბრალდებებზე არაფერი უთქვამს. კონტრშეტევაზე გადმოვიდა, დამიწუნა ის, რომ ანალოგი გავავლე საქართველოს ფეოდალურ დაქუცმაცებულობასა და გერმანულ (ზოგად ევროპულ) ფეოდალურ დაშლილობას შორის, ცდილობს იმის დამტკიცებას, რომ საქართველოს არც ძველად ჰქონდა რამე საერთო დასვლეთ ევროპასთან და არც დღეს აქვს. მისი აზრით, დასავლეთ ევროპული და, კერძოდ, გერმანული ფეოდალური დაშლილობა სულ სხვა მოვლენაა, ეს იყო ერთგვარ სუვერენიტეტთა ჭიდილი (არ იცის, რომ სუვერენულ უფლებამოსილებათა გამო, საქართველოს მეფე-მთავრებიც დაობდნენ), საქართველოში კი XVII-XVIII საუკუნეებში იყო არა მხოლოდ დაქუცმაცებულობა, არამედ სრული ანარქია, სახელმწიფოებრიობის სრული დეგრადაცია. ეროვნული ნიჰილიზმის სენით დაავადებული გ.წიქარიშვილი დაასკვნის, რომ გერმანიის (ზოგადად, ევროპის) ფეოდალურ დაქუცმაცებულობაში იმთავითვე იდო და იგრძნობოდა განვითარების, რეინტეგრაციისა და სუვერენიტეტის გამთლიანების მძლავრი ტენდენცია. საქართველოში კი თანდათან ღრმავდებოდა ანარქია და სახელმწიფოებრიობის კვდომის პროცესი - ამიტომ იყო, რომ შუა საუკუნეების ევროპამ არ იცის ისეთი სენი, როგორიც იყო ადამიანთა დატყვევება და უცხოელებზე გაყიდვა. საქართველოში კი ტყვეთა გაყიდვამ ფართო ხასიათი მიიღოო.
           გ. წიქარიშვილი არაფერს ამბობს იმაზე, რომ ეს არაადამიანური მოვლენა ქართველთა გენეტიკურ კოდში კი არ იდო, არამედ ოსმალეთის აგრესიისა და ზეწოლის შედეგს წარმოადგენდა. ამ უბედურებას თავგამოდებით ებრძოდნენ ქართველი მონარქები. იმერეთის მეფე სოლომონ პირველმა სპეციალური კანონი გამოსცა მისი აღმოფხვრისათვის, რასაც ოსმალეთის სულთანმა ახალი ომით უპასუხა.
           გ. წიქარიშვილი თავის პასუხში იმასაც წერს, რომ გერმანიაში თანდათან მომრავლდა ქალაქები, ფაქტი გახდა მათი ბრძოლა ფეოდალ მფლობელთა წინააღმდეგ, საქართველოში კი ევროპული ტიპის ქალაქი არ არსებობდა, მოქალაქეთა ოპოზიციური მოძრაობა არ ყოფილა. ქართული ისტორიოგრაფიაში კი გაბატონებულია თვალსაზრისი (რასაც არაერთი უცხოელი მეცნიერიც იზიარებს) იმის შესახებ, რომ საქართველოში დომინირებდა ევროპული ყაიდის ფეოდალიზმი, ანალოგიური საკუთრებისა და მეურნეობის ფორმები. მაგრამ, საქართველოში მკვეთრად არ გამოვლენილა სამწევრიანი წოდებრივი სტრუქტურა. ეს იმით იყო განპირობებული, რომ საქართველოში ფეოდალური წოდება არ ყოფილა ჩაკეტილი კასტა. ქართული ადათი და კანონი დიდვაჭრებსა და გამდიდრებულ გლეხებს გზას უხსნიდა მაღალი წოდებისაკენ. ბევრი მათგანი აზნაურობას ღებულობდა. ამიტომ იყო, რომ საქართველოში თავადაზნაურობა შეადგენდა მოსახლეობის 5-6 პროცენტს, დასავლეთ ევროპაში კი 2 პროცენტს არ აღემატებოდა. საქართველოში ყოველთვის იყვნენ ე.წ. "ახალკაცები". მათი წარმომადგენელი იყო ყუთლუ-არსლანი, რომელმაც თამარ მეფეს "კარავის" დადგმა, პარლამენტის წინამორბედის წოდებათა სათათბიროს უფლება-კომპეტენციის გაფართოება მოთხოვა. მაღალი წოდების აზნაურული ფენა იყო მეფის ძირითადი საყრდენი, ცენტრალიზებული მონარქიის ჩამოყალიბების საფუძველი. გ. წიქარიშვილმა არ იცის ან განგებ მალავს იმ ფაქტს, რომ XVII-XVIII საუკუნეების საქართველოში მიმდინარეობდა ბრძოლა ქვეყნის გაერთიანებისთვის. 1762 წელს, ქართლ-კახეთი გაერთიანდა, 1790 წელს კი გაფორმდა ქართველ მეფე-მთავართა სამოკავშირეო ხელშეკრულება, ფაქტობრივად, შეიქმნა კონფედერაციული გაერთიანება ერეკლე მეორის მეთაურობით.
           გ. წიქარიშვილს უფლება აქვს ნიჰილისტური სენი ატაროს, მაგრამ მას არავინ მისცემს უფლებას საქართველოს ტერიტორიები გაასაჩუქროს და აგრესიული სეპარატიზმის წისქვილზე დაასხას წყალი.

           – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –
          
          

            ბატონ ალექსანდრე ბენდიანიშვილს დიდ პატივ ვცემ, რადგან გულწრფელობა და ვაჟკაცობა იმთავითვე პატივსაცემია. ალექსანდრე ბენდიანიშვილი კი არა მხოლოდ გულწრფელად, არამედ ვაჟკაცურადაც (კომუნისტური რეჟიმის პირობებში) იბრძოდა თავისი ღირებულებების განსახორციელებლად. სხვა საქმეა, ასეთი გულწრფელი პატრიოტების ბრძოლამ თავიანთი ღირებულებების დასამკვიდრებლად და განსახორციელებლად რა შედეგი გამოიღო `რეალპოლიტიკაში~ ქვეყნისა და ერისათვის, რაკი, პოლიტიკა მაღალ ადამიანურ თვისებებს ნაკლებად აღიარებს ანუ რეალურად დამდგარი შედეგით განისაზღრება.
           ღვაწლმოსილი ოპონენტი წერს: 9 აპრილს ჩადენილი დანაშაულის შემდეგ საბჭოურ-კომუნისტური იმპერიის იმიჯი შინ და გარეთაც უკიდურესად დაეცა, დაჩაგრულ ერთა გამათავისუფლებელი მოძრაობა კიდევ უფრო გაფართოვდა. საქართველოში, კერძოდ, საბჭოურ-კომუნისტური ხელისუფლება მხოლოდ ფორმალურ არსებობას განაგრძობდა. საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ სიტუაციას ეროვნული მოძრაობის ლიდერები აკონტროლებდნენ. 9 აპრილის შემდეგ კიდევ უფრო განმტკიცდა განმათავისუფლებელი მოძრაობის გამარჯვების რწმენა, რაც საიმპერიო ხელისუფლების დაძაბუნების პირობებში, სავსებით ბუნებრივი და რეალური განცდა იყო.
           რამდენად მართებულია ეს შენიშვნა მკითველმა განსაჯოს: მე ვწერდი დამარცხების, ხელჩაქნეულობისა და ნიჰილიზმის იმ ატმოსფეროს შესახებ, რაც ქართულ საზოგადოებაში 9 აპრილის შდეგად დაკვიდრდა, როდესაც რამდენიმე კლიიკური იდიოტის გარდა გამარვების განცდა არავის ჰქონია. პირიქით, ეროვნულმა ცნობიერებამ ერთმნიშვნელოვან მარცხად აღივა ის ფაქტი, რომ ძალა, რომელმაც საშინელი შეურაცხყოფა მიაყენა ქართველს (აქ მხოლოდ ადამიანთა მსხვერპლზე არ არის საუბარი), თვალწინ დაუხოცა უმწეო ადამიანები, მერე კი დასცინოდა ( ქართველი კაცები სად იყვნენ თუკი ქალები იხოცებოდნენო) – ამის შემდეგ არ დაისაჯა! მასობრივი ცნობიერებისათვის სწორედ ეს იყო მთავარი და მისთვის დიდი ვერაფერი შეღავათი იქნებოდა ის, თუ პატიაშვილი გადადგა (შეურაცხმყოფლად ეს ცნობიერება რუსულ ფენომენს მიიჩნევდა და არა ცკ–ს მარიონეტ ქართველ მდივანს), ხოლო დასავლურ პრესაში ორიოდე დღის განმავლობაში 9 აპრილის თემა მართლაც განიხილებოდა. მაგრამ რაც მთავარია, 9 აპრილის მიუხედავად, რუსი ჯარისკაცები კვლავ დასეირნობდნენ თბილისი თუ სხვა ქალაქების ქუჩებში, საქართველო კვლავ იმპერიის ნაწილი იყო, იგორ როდიონოვი დააწინაურეს და სამხედრო აკადემიის რექტორად დანიშნეს, ხოლო სსრკ სახალხო დეპუტატთა ყრილობაზე მას ოვაციები გაუმართეს, ქართველები კი ჩაწიხლეს და  სიმართლე წესიერად არც მოისმინეს.
          
          

            გმობს მომიტინგეთა ლოზუნგს - "ძირს რუსეთის იმპერია".
          

        შევნიშნავ, რომ ეს ლოზუნგი ცოტა სხვაგვარად ჟღერდა: ძირს რუსეთის დამპალი იმპერია! ჩემს წიგნში იგი რამდენჯერმე უცვლელედაა მოტანილი და ცოტა უცნაურია, რომ ბატონი ალექსანდრე რატომღაც ასხვაფერებს.
          

         გ. წიქარიშვილი თითქოს მისტირის პატიაშვილისა და გუმბარიძის უნიათო ხელისუფლებას
          

        ეს ცოტა არ იყოს სასაცილოცაა. დაე კვლავ მკითველმა განსაჯოს, რამდენად მივტირი ან გუმბარიძეს, ან პატიაშვილს ჩემს წიგნში
          
          

        ალექსანდრე ბენდიანიშვილი აბსურდულსა და ძნელად გასააზრებელს უწოდებს თეზისს, რომ "9 აპრილს ჩვენ, ქართველებმა მოვსპეთ არა კონკრეტული ხელისუფლება (კერძოდ საბჭოური ა. ბ.), არამედ ხელისუფლება როგორც ასეთი. შემდგომ კი (1990 წლის 28 ოქტომბერს) ხელისუფლების ახლად შექმნის მცდელობა უკვე გვიან იყო და კრახით დასრულდა" (გვ. 529).
      გაუგებარია, რატომ არის ეს დასკვნა ძნელად გასააზრებელი: ჩემი აზრით, მის მართებულებას სწორედ ის ვითარება ადასტურებს, როდესაც 1989 წლის 9 აპრილიდან – 1990 წლის 28 ოქტომბრამდე ყველა მნიშვნელოვანი საკითხი კანონიერ ქურდ ჯაბა იოსელიანთან და მის `კამანდასთან~ შეთანხმებით წყდებოდა. ეს სახელმწიფოსა და ხელისუფლების (როგორც ასეთის) არსებობის მაჩვენებელი იყო? როდესაც ქვეყანაში მნიშვნელოვან საკითხებს შინაგან საქმე მინისტრი კანონიერ ქურდებთან ათანხმებს – იქ სახელმწიფო არ არსებობს. ანუ დამბლადაცემულია. ხოლო 28 ოქტომბრის შემდეგ, როდესაც ხელისუფლებამ თავისი სუვერენობის დაბრუნება სცადა, ამას კრიმინალურმა ძალებმა აჯანყებით, შეიარაღებული წინაააღმდეგობითა და სამოქალაქო ომით უპასუხეს. სწორედ ამიტომ ვწერდი, რომ 9 აპრილმა მოსპო არა მხოლოდ კონკრეტული ხელისუფლება (კომუნისტური რეჟიმი), არამედ ხელისუფლება როგორც ასეთი, რაკი ხელისუფლების მოვალეობაა ქვეყანაში კრიმინალთა პარპაში და თავგასულობა არ დაუშვას. რა არის აქ გაუგებარი და ძნელად გასააზრებელი? ბალტიისპირელებმა კომუნისტური რეჟიმი ისე შეცვალეს, რომ შეინარჩუნეს ხელისუფლება, როგორც ასეთი.  თორემ კანონიერი ქურდები იქაც იყვნენ და ჯაბა იოსელიანზე არანაკლებ  `ავტორიტეტულნიც~.
          
          

        ეროვნული მოძრაობა მხოლოდ პიროვნულ მისწრაფებათა ერთობლიობიდან შეიძლება ამოიზარდოს. იმ აზრით, რომ ეს სულისკვეთება იმდენად მასობრივია, რომ ეჭვმიუტანელ საზოგადოებრივ დომინანტს ქმნის. შეუძლებელია ეროვნული დამოუკიდებლობა საყოველთაო სულისკვეთება იყოს და ამ ერმა დაუშვას ის, რაც საქართველოში მოხდა, როდესაც დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან და პირველი პრეზიდენტის არჩევიდან სამიოდე თვის შემდეგ ეს პრეზიდენტი კრიმინალურ ნაძირალათა ბანდამ საზოგადო გულგრილობის ფონზე დაამხო რუსული სამხედრო ქვედანაყოფების უშუალო მონაწილეობით, ხოლო იგორ გიორგძის რეიტინგმა შევარდნაძის რეიტინგსაც კი გადაასწრო.
          
          
          

            გ. წიქარიშვილის აზრით, პოსტსაბჭოური სივრცის ერთა გამათავისუფლებელი მოძრაობა ანტიკომუნისტური იყო და არა ანტირუსული
          

        არაფერი მსგავსი არ მითქვამს და არ დამიწერია. პოსტსაბჭოურ ერთა (მაგალითად ბალტიისპირელთა) გამათავისუფლებელი მოძრაობა სწორედაც ანტირუსული (ანტიიმპერიული) იყო. სინამდვილეში მე ვწერდი, რომ საქართველოში სჯობდა ყოფილიყო იგი არა ანტიიმპერიული, არამედ ანტიკომუნისტური. თუ რატომ, – წიგნში დაწვრილებით არის ნათქვამი და ათასგზის ახსნილს აქ აღარ გავიმეორებ. მიუხედავად იმისა, რომ ინტერნეტი ყველაფერს იტანს (მათ შორის მოცულობასაც) მაინც არსებობს გარკვეული ზღვარი. ყოველ შემთხვევაში დროის მაინც.
          
          
          

        გ. წიქარიშვილი თითქოს აღიარებს აზრს, რომ ქართველი ხალხი უცხო ტომელთა შემწყნარებელი და ტოლერანტული თვისების იყო, რომ საქართველოში, მაგალითად, არასდროს ყოფილა ანტისემიტიზმი, მაგრამ ამის მიზეზი, მისი განცხადებით, "ჩვენი განსაკუთრებული ეთნოტოლერანტობა კი არ არის, არამედ ის გარემოება, რომ საქართველოში (ესპანეთისა და რუსეთისგან განსხვავებით), ქრისტიანობა არასდროს ყოფილა ჭეშმარიტად სახალხო რელიგია" (გვ. 614). ეს, რა თქმა უნდა, სიყალბეა. ყველა საღად მოაზროვნეს მიაჩნია, რომ ქრისტიანობა და ქართველობა შუა საუკუნეების საქართველოში იდენტური ცნებები გახდა. გრ. ლორთქიფანიძის აზრი ქრისტიანული ეკლესიის დიდი როლის შესახებ.
          
          

            ამ შემთხვევაში ორი სხვადასხვა თემის აღრევასთან გვაქვს საქმე. ქრისტიანობა რომ ეროვნული იდენტობის ფაქტორი იყო შუა საუკუნეებში, ეს სრულიად უდავოა. ჩვენს შემთხვევაში ქრისტიანი ნიშნავდა ქართველს. ანუ მისი იდენტობის განსაზღრისას ეთნიკურ წარმომავლობას კი არ ექცეოდა ყურადღება, არამედ აღმსარებლობას.
           სხვა საქმეა, რამდენად ეფუძნებოდა თვით ქართული საზოგადოების ყოფა–ცხოვრება ქრისტიანულ ღირებულებებს და რამდენად ღრმა, ყოვლისმომცველნი, საზოგადოების ყველა უჯრედში გამჯდარნი, ყველა სოციალური მიმართების განმსაზღრელნი იყვნენ ისინი ამ თვალსაზრისით.
           ბევრად ნაკლებად, ვიდრე სხვა ქრისტიანულ ქვეყნებში.
          
          
          

            ბატონი ალექსანდრეს საგულისხმოდ უნდა შევნიშნო აგრეთვე, რომ ის კონცეფცია, რომელსაც მე პირობითათ ურბანო–ცენტრისტული ვუწოდე, სხვა არაფერია თუ არა ისტორიულად ძალიან ცნობილი ფორმა ნაციის ჩამოყალიბებისა.
           ხოლო ნაცია (ამ ტერმინისა და ცნების ევროპული და არა ქართული – ეთნონაციონალისტური გაგებით) იქმნება პირველ რიგში იმით და მაშინ, როდესაც კულტურული საზღვრები ემთხვევა სახელმწიფო საზღრებს. ხოლო როდესაც სახელმწიფო საზღვრები კულტურულ საზღრებს აღემატება, წარმოიშობა დაძაბულობა, სისტემური უკმარისობა, სისტემური დისონანსი, რომლის გადალახვა უკვე კონკრეტულ რესურსებზეა დამოკიდებული.
           ამ პროცესის მაგალითად შეიძლება დავასახელოთ არა მხოლოდ თანამედროვე ისრაელი, არამედ ქემალისტური თურქეთი და ელცინისტური რუსეთი. მათ დაიწყეს ნაციის შექმნა (ნაცვლად იმპერიისა) იმით, რომ სისტემური დისონანსი დაავიწროვეს დაახლოებით იმ მიჯნამდე, სადაც სახელმწიფოებრივი საზღრები – კულტურულ საზღვრებს დაემთხვა.
           აქვე ვიტყვი, რომ როდესაც (პირიქით) კულტურული საზღრები აღემატება სახელმწიფო საზღრებს, იქმნება ახალი კოლიზია და სწორედ ამან განაპირობა ჰიტლერის ფენომენი – მისი დაპყრობითი ომები გერმანელთა შესაკრებად ერთ სახელმწიფოში, რაკი ნაციონალიზმი ძნელად ეგუება სახელმწიფო და კულტურული საზღრების დაშორებას.
           არის საშიშროება, რომ ამ კოლიზიამ ელცინის რუსეთიც შეიძლება აგრესიისა და ფაშიზმის გზაზე დააყენოს. თუმცა პუტინი ჯერ–ჯერობით ბევრად ეშმაკურად და დახვეწილად ირჯება, ვიდრე ჰიტლერი.
           იმედია ამ დებულებებს პატივცემული მეცნიერი არ უწოდებს ძნელად გასაგებს და ძნელად გასააზრებელს.
          

        რაც შეეხება იმას, თუ სად უნდა იდგეს ქართველი ჯარისკაცი, მე პირადად ძალიან მინდა, იგი ფსოუზე და როკის გვირაბთან იდგეს, ცხინვალის ცენტრალურ მოედანზე ათეულობით სამარცხვინოდ არ იჩოქებდეს მთელი მსოფლიოს თვალწინ, მტრის გამოჩენისთანავე ავტომატურ შაშხანას ღელეში არ აგდებდეს და ტანისამოსის გარეშე არ გარბოდეს, ხოლო საქართველოს ქალაქებისა და სოფლების მოსახლეობა ნაძირალა ოკუპანტებს სუფრას არ უშლიდეს და პურ–მარილს არ უმართავდეს. ეს ჩემი გულწრფელი სურვილია, მაგრამ რაკი ასე არ გამოდის, გავბედე და ვთქვი, ეგება თუ იქ არ დაედგომება (არ დაედგომება მეთქი), მაშინ სახელმწიფოებრიობის სრულ დაკარგვას ის მაინც სჯობს, იქ დადგეს, სადაც დაედგომება, სადაც ამის შესაძლებლობები, შნო და უნარი ექნება. ვერ გავიგე, რა არის ამაში მოღალატური?
          
          
          
          
          

. . . . . იგი ივიწყებს, რომ ამ ომის დროს გვებრძოდნენ არა მარტო აფსუები, არამედ კოალიციური შეიარაღებული ძალები და არა ხუთასიოდე კაცი, არამედ რამოდენიმე ათასი, რომელიც ახორციელებდა რუსი სამხედრო სპეციალისტების მიერ შედგენილ სამხედრო-ოპერატიულ გეგმას.
          

        რამდენად ვივიწყებ რუსეთისა და მის მიერ ჩამოყალიბებული ანტიქართული კოალიციის როლს, – ასევე მკითველმა განსაჯოს. ეს შენიშვნა იმდენად უსამართლოა, რომ კომენტირებაც კი მიზანშეუწონლად მიმაჩნია.
          
                       გ. წიქარიშვილი არაფერს ამბობს იმაზე, რომ ეს არაადამიანური მოვლენა (ტყვის სყიდვა ––ავტ) ქართველთა გენეტიკურ კოდში კი არ იდო, არამედ ოსმალეთის აგრესიისა და ზეწოლის შედეგს წარმოადგენდა.
          

            კი მაგრამ სად ვთქვი და სად დავწერე, გენეტიკური თვისებაა მეთქი?
           ანტისახელმწიფოებრივი ტრადიცია, ანარქიისადმი მიდრეკილება და ფუნდამენტური სახელმწიფოებრივი ღირებულებების იგნორირება (რისი სიმპტომიც იყო ტყვის სყიდვა თავის დროზე, შემდეგ კი ე.წ. მხედრიონის ფენომენი) არის არა გენეტიკური თვისება, არამედ (სამწუხაროდ) საზოგადოებრივი და სოციალური ტრადიცია, რომელიც თაობიდან–თაობას გადაეცემა. ისევე, როგორც დედა–ენა არის არა გენეტიკური ფენომენი, არამედ სოციალური სუბსტანცია, რომელიც საზოგადოების სოციალურ მიმართებათა ფუნქციაა.    ტყვის სყიდვა კი ნამდვილად ვერ აიხსნება მხოლოდ ოსმალეთის აგრესიით და ზეწოლით.  ერთია, როდესაც იმერეთი ოსმალეთს ხარკს უხდიდა საკუთარი მოქალაქეებით და მეორეა, როდესაც სრული სახელმწიფოებრივი დეგრადაციის პირობებში ქართველები ერთმანეთს იტაცებდნენ და ყიდდნენ სტამბული ბაზარზე. განა ვინ უარყოფს ოსმალეთის როლს ამ დეგრადაციაში? მაგრამ შედეგის თვალსაზრისით ამას დიდი მნიშვნელობა არა აქვს.
          
          
          
                 

        საქართველოში მკვეთრად არ გამოვლენილა სამწევრიანი წოდებრივი სტრუქტურა. ეს იმით იყო განპირობებული, რომ საქართველოში ფეოდალური წოდება არ ყოფილა ჩაკეტილი კასტა. ქართული ადათი და კანონი დიდვაჭრებსა და გამდიდრებულ გლეხებს გზას უხსნიდა მაღალი წოდებისაკენ. ბევრი მათგანი აზნაურობას ღებულობდა. ამიტომ იყო, რომ საქართველოში თავადაზნაურობა შეადგენდა მოსახლეობის 5-6 პროცენტს, დასავლეთ ევროპაში კი 2 პროცენტს არ აღემატებოდა.
          
          

        სამწევრიანი წოდებრივი სტრუქტურის არარსებობა იმდენად ფუნდამენტური განსხვავებაა, რომ მხოლოდ ეს ერთი სხვაობაც კი საკმარისია, რათა ქართული ფეოდალიზმი არ ჩაითვალოს `ევროპულად~. ისევე, როგორც ქალაქების არარსებობა. ჩემს პასუხში შემთხვევით როდი აღვნიშნე, რომ გერმანიაში ფეოდალური დაქუცმაცებულობა ერთვარად განვითარების ფუნქცია იყო, რაკი მისი ერთ–ერთი განმაპირობებელი მიზეზი ქალაქების წარმოშობა და ერთდროულად რამდენიმე სამეურნეო, კულტურული და პოლიტიკური ცენტრის ჩამოყალიბება გახდა. მაგრამ თვით ქალაქების ჩამოყალიბება, იმავდროულად, ფორმაციის შეცვლისა და (აქედან გამომდინარე) ქვეყნის გაერთიანების წინაპირობას ქმნიდა. ეს მეორე ფუნდამენტური სხვაობაა, რომელიც ადასტურებს, რომ გერმანიის (ზოგადად, ევროპის) ფეოდალურ დაქუცმაცებულობაში იმთავითვე იდო და იგრძნობოდა განვითარების, რეინტეგრაციისა და "სუვერენიტეტის გამთლიანების" მძლავრი ტენდენცია. საქართველოს "ფეოდალური დაქუცმაცებულობის" ძირითადი არსი, მთავარი ტენდენცია - ვექტორი კი ანარქიის შემდგომი გაღრმავება, საბოლოო დეგრადაცია და სახელმწიფოებრივი კვდომა იყო.
          
          
          

            ქართული ადათი და კანონი დიდვაჭრებსა და გამდიდრებულ გლეხებს გზას უხსნიდა მაღალი წოდებისაკენ. ბევრი მათგანი აზნაურობას ღებულობდა. ამიტომ იყო, რომ საქართველოში თავადაზნაურობა შეადგენდა მოსახლეობის 5-6 პროცენტს, დასავლეთ ევროპაში კი 2 პროცენტს არ აღემატებოდა.
          

         ჰოდა სწორედ ამან შექმნა საბოლოოდ ვითარება, რამაც  მწერალს ათქმევინა: ჩვენში ყველა ნაბიჭვარს მეფობა უნდა და ყველა ნაცარქექიას – მთავარსარდლობაო.  ფეოდალურ სისტემაში ელიტის ჩაკეტილობა ამ სისტემის ძლიერების, მისი სიმყარის მაჩვენებელია და არა ნაკლი. ესეც კიდევ ერთი ფუნდამენტური სხვაობა ქართულ და ევროპულ ფეოდალიზმს შორის.
          
          

        ყუთლუ-არსლანი, რომელმაც თამარ მეფეს "კარავის" დადგმა, პარლამენტის წინამორბედის წოდებათა სათათბიროს უფლება-კომპეტენციის გაფართოება მოთხოვა . . .
          

        ყუთლუ არსლანის კაზუსს ქართული ისტორიოგრაფია ლამის Magna Carta Libertatum – ს უტოლებს. არადა, ეს იყო ჩვენში ისტორიულად კარგად ცნობილი ბაღვაშობის ერთ–ერთი გამოვლინება და სხვა არაფერი.  რასაც, რასაკვირველია საერთო არაფერი აქვს იმ უღრმეს სოციალურ–პოლიტიკურ პროცესებთან, რაც ინგლისში მე – 12–13 საუკუნეთა მიჯნაზე მიმდინარეობდა და საბოლოოდ თავისუფლებათა დიადი ქარტიით დაგვირგვინდა 1215 წელს.
          
          

        გ. წიქარიშვილმა არ იცის ან განგებ მალავს იმ ფაქტს, რომ XVII-XVIII საუკუნეების საქართველოში მიმდინარეობდა ბრძოლა ქვეყნის გაერთიანებისთვის. 1762 წელს, ქართლ-კახეთი გაერთიანდა, 1790 წელს კი გაფორმდა ქართველ მეფე-მთავართა სამოკავშირეო ხელშეკრულება, ფაქტობრივად, შეიქმნა კონფედერაციული გაერთიანება ერეკლე მეორის მეთაურობით.
          
          

            რასაკვირველია ძალიან კარდა ვიცი, მაგრამ ისიც ვიცი, რით დამთავრდა ყოველივე: 1795 წლის საზარელი, სამარცხვინო ფაქტით, როდესაც მოხუცი გმირი მეფე პირადად იბრძოდა კრწანისის ველზე, ხოლო ბატონიშვილები ამ დროს ნადირობდნენ. სხვა `მეფეებზე~  აღარაფერს ვამბობ. ისიც საგულისხმოა, რომ კრწანისში ერეკლე მეორეს ოთხიოდე ათასი ქართველი გაყვა, ხოლო მის დასაფლავებას – 20 ათასი იარაღასხმული ვაჟკაცი ესწრებოდა.
           რიტუალს, სუფრასა და ყანწს ხომ ბევრად ნაკლები კულტურა, ვაჟკაცობა და შეგნება სჭირდება სინამდვილეში, ვიდრე ბრძოლასა და სისხლისღვრას.
           2008 წლის აგვისტომ ეს ტრადიცია და თვისება (არა გენეტიკური, არამედ ისტორიული, სოციალური, საზოგადოებრივი და სახელმწიფოებრივი) კიდევ ერთხელ დაადასტურა.
           ისევე, როგორც ბევრი სხვა რამ.
          
          
          

        80 წლის კაცი ვარ, ვემზადები საუკუნო სასუფეველში გასამგზავრებლად. მინდა, თან წავიყოლიო იმედი, რომ კაცთა გონიერების წყალობით თუ არა, ღვთის შეწევნით მაინც საქართველო გამთლიანდება და მყარად დადგება პროგრესის გზაზე.
          

          

            ღმერთმა კიდევ ას წელს გაცოცხლოთ ბატონო ალექსანდრე. თქვენ ეს ნამდვილად დაიმსახურეთ თქვენი გულწრფელობითა და სამშობლოს უანგარო სიყვარულით. მაგრამ ქვეყნისთვის მხოლოდ ეს თვისებები საკმარისი არ არის. აუცილებელია საზარელი ისტორიული მარცხის მიზეზთა მტკივნეული მხილება. წინააღმდეგ შემთხვევაში ამ (ჩვენს) ქვეყანას მომავალი საერთოდ არა აქვს.


 

გიორგი მიქელაძე

მოგესალმებით ბატონო დავით
       

        დიდი ყურადღებით ვკითხულობ თქვენს ღრმა მეცნიერული ანალიზით გამორჩეულ სტატიებს, რისი დეფიციტიც სამწუხაროდ ქართულ ჟურნალისტიკაში დღესაც შეინიშნება.
        ამასთან, ნება მიბოძეთ არ დავეთანხმო თქვენს პოზიციას იმასთან დაკავშირებით, რომ ქართველი ერი მსხვერპლი გახდა ეროვნული მოძრაობის მიერ თავსმოხვეული სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის იდეისა.
                ჩემი აზრით, დამღუპველი აღმოჩნდა არა ეს წმინდათაწმინდა იდეა, არამედ მისთვის ბრძოლის რადიკალური, ხშირ შემთხვევაში არარაციონალური და ექსტრემისტული ფორმები.
        ამას ემატებოდა სახელმწიფოებრიობის არქონით განპირობებული დაბალი პოლიტიკური კულტურა და გენში მოჭარბებულად გამჯდარი ავადმყოფური პიროვნული ამბიციებიც.
                ჩვენ რომ 1989 წლიდან უფრო ცივილიზებულად და პრაგმატულად გვებრძოლა დასახული მიზნის მისაღწევად, დღეს ასეთ ტრაგიკულ ვითარებაში არ ვიქნებოდით.
                აქედან გამომდინარე, ვერ დაგეთანხმებით იმაშიც, რომ ჩვენი ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი ინტერესი მოდერნიზებულ საბჭოთა იმპერიაში ყოფნა უნდა ყოფილიყო.
                მე გახლავართ საბჭოთა ეკონომიკის კრიზისების მკვლევარი და სრული პასუხისმგებლობით შემიძლია ვთქვა, რომ მისი განახლებული ფორმითაც შენარჩუნება აბსოლუტურად არარეალური იყო. ეს ვერ მოხდებოდა თუნდაც მხოლოდ იმიტომ, რომ შეუძლებელია ჩუქჩამ, ყირგიზმა და ქართველმა იდენტურ სოციალურ - ეკონომიკურ გარემოში ნორმალურად იცხოვრონ. არაფერს ვამბობ დაგროვილ ეთნიკურ, პოლიტიკურ და სხვა მნიშვნელოვან ფაქტორებზე.
                ამასთან, პროცესების ევოლუციურად წარმართვის შემთხვევაში, საბჭოთა კავშირის ნგრევით გამოწვეული შედეგები მინიმალურად მტკივნეული იქნებოდა მთელი პოსტსაბჭოური სივრცისათვის.
       

 

        დიდი მადლობა გამოხმაურებისა და ასეთი შეფასებისათვის
                თქვენ აბსოლუტურად ზუსტად გადმოეცით წიგნის დედააზრი, რომელიც 1988-1993 წლის მოვლენებს მივუძღვენი; ხოლო ის, რომ ამ შეფასებას თავად არ ეთანხმებით, ვერ დამაბრკოლებს, რათა კიდევ ერთხელ გითხრათ მადლობა ესოდენ ამომწურავი ფორმულისათვის: «ქართველი ერი მსხვერპლი გახდა ეროვნული მოძრაობის მიერ თავსმოხვეული სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის იდეისა».
                ოღონდ იმ დაზუსტებით, რომ ის, რასაც ჩვენ აქ განვიხილავთ, არ იყო და არ არის «ეროვნული მოძრაობა». თუმცა, ჩემი აზრი ამ ფენომენზე დაწვრილებით უკვე გამოვთქვი კიდეც წიგნში. ძალიან მოკლედ: ეს რომ ეროვნული მოძრაობა ყოფილიყო (ანუ მოძრაობა, რომელიც ერის სიღრმისეულ, თვისებრივ, საკრალურ მისწრაფებებს გამოხატავს და პასუხობს), მაშინ იმ «მოძრაობის» მონაპოვარისთვის ქართველები უფრო მეტს და უკეთ იომებდნენ ორივე ომში; ყოველ შემთხვევაში, კარალეთსა და ფოთში ოკუპანტებს ხაჭაპურებს არ გამოუცხობდნენ.
                ორივე ომის დროს თბილისში და სხვა ქალაქებში (პროვინციებზე რომ აღარაფერი ვთქვათ) მასობრივად ისეთი ატმოსფერო სუფევდა, თითქოს ეს ყოველივე სადღაც სხვა ქვეყანაში ხდებოდა. საზოგადოების განწყობა კი «ტრანსლირდება» არმიაზე. შედეგიც შესაბამისი გვაქვს.
                მე არსად მითქვამს, რომ «ჩვენი ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი ინტერესი მოდერნიზებულ საბჭოთა იმპერიაში ყოფნა უნდა ყოფილიყო».
              ვწერდი და კვლავ ღრმად ვარ დარწმუნებული, რომ საქართველოს ძირითადი ეროვნული ინტერესი იმაში მდგომარეობდა, როგორმე თავიდან აგვეცილებინა ის უბედურება, რაც ქვეყანას თავს დაატყდა ბოლო 20 წლის განმავლობაში და უდიდესი ზიანი მიაყენა საქართველოს არა უბრალოდ ტერიტორიული დანაკარგის ან თუნდაც საზარელი მსხვერპლის თვალსაზრისით, არამედ იმ დიდწილად უკვე გამოუსწორებელი შედეგით, რაც ამან ყოველივემ გამოიღო ჩვენი ეროვნული თვითშეგნების, ერის თვითპატივისცემის, დიახაც ეროვნული სიამაყის, მეობის, ანუ, საბოლოო ანგარიშით, ქართული იდენტობის თვალსაზრისით, - რისი საფუძველიც სწორედ ეროვნული მეობა, სრულფასოვნების განცდა და თვითპატივისცემაა.
            სამარცხვინო დამარცხებების მთელმა წყებამ (დამარცხებაც არის და დამარცხებაც) ერში გააჩინა დამანგრეველი კომპლექსები. და ეს მით უფრო ავისმომასწავებელია - ჩვენი ეროვნული მატრიცის «კონსტრუქციის» საერთო სირთულის გათვალისწინებით ანუ ეთნიკური მრავალფეროვნებისა.
               ხსენებული საერთოეროვნული მატრიცა კი, რომელიც სულმნათმა ილია ჭავჭავაძემ განამტკიცა, სულაც არაა ერთხელ და სამუდამოდ დადგენილი, ისტორიულად უცვლელი მოცემულობა. ამდენ დარტყმას შეიძლება, ბოლოს და ბოლოს მანაც ვერ გაუძლოს.
            ამიტომაც ვთვლიდი, რომ საქართველოს კიდევ ერთი ძირითადი ეროვნული ინტერესი იყო შეგვენარჩუნებინა ეთნოდემოგრაფიული სივრცე, რომელიც გაგვაჩნდა 1988 წლისათვის.
                აი, როგორ, რა მეთოდებით, რა ხერხებით შეიძლებოდა ამ მიზნის მიღწევა, ანუ იმპერიის გარდაუვალი  ნგრევით გამოწვეული კატაკლიზმების შეძლებისდაგვარად, შესაძლო მოცულობითა და სიღრმე-სიმწვავით თავიდან აცილება, - სხვა საკითხია.
                ამასთან დაკავშირებით ყველა განსხვავებულ აზრს პატივს ვცემ, თუმცა კვლავინდებურად ღრმად ვარ დარწმუნებული, რომ ერთიანი მოსკოვური სახელმწიფოს დაშლისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის პირობებში აფხაზეთის დაკარგვა იყო აბსოლუტურად გარდაუვალი!
                მაგრამ გააჩნია მასშტაბს: ჭკვიანური და მიზანმიმართული მოქმედებით შეიძლებოდა შეგვენარჩუნებინა შესაძლებლის მაქსიმუმი - ქართული მოსახლეობა აფხაზეთში ან, ბოლოს და ბოლოს, სამურზაყანო (გალის რაიონი) და ასე შემდეგ – აქ უამრავი ვარიანტი არსებობს.
                გააჩნია საზოგადოების პოლიტიკურ კულტურას, ელიტის გონიერება-წინდახედულებას და ასე შემდეგ და ასე შემდეგ.
                იმაში კი ურყევად დარწმუნებული ვარ, რომ გონივრული პოლიტიკის შემთხვევაში, აფხაზეთის დაკარგვის შემდეგ, ნამდვილად შეიძლებოდა იმ ტრაგედიის თავიდან აცილება, რაც «სამხრეთ ოსეთში» მოხდა. ხაზს ვუსვამ: არა «სამაჩაბლოს დაბრუნება» არამედ 2008 წლის საზარელი ტრაგედიის თავიდან აცილება!
                მაგრამ ასევე ეჭვი არ მეპარება, რომ იმ კურსის პირობებში, რაც საქართველოში ტარდებოდა 1988 წლიდან და რასაც მე «9 აპრილის კურსს» ვუწოდებ, ბოლოდროინდელი ტრაგედიაც აუცილებელი აღმოჩნდა.
                შევარდნაძემ, აფხაზეთის დაკარგვის შემდეგ, ჩვეული «ბალანსირებით» და ეშმაკობებით შეძლო შიდა ქართლის ტრაგედიის მხოლოდ გადავადება. მაგრამ ამ კურსის პირობებში (რაც მას არ შეუცვლია) ადრე თუ გვიან ეს აუცილებლად მოხდებოდა.
                ამ კონტექსტში მოდით დავაკვირდეთ იმ ქვეყნების პოლიტიკას რუსეთის მიმართ (მოლდოვასა და აზერბაიჯანის) რომლებმაც სსრკ დაშლის შემდეგ დაკარგეს ტერიტორიები, მაგრამ უარესი უბედურება ნამდვილად აიცილეს თავიდან – გონივრული და მიზანშეწონილი პოლიტიკით.
                აქვე შევნიშნავ, რომ უდიდეს უსამართლობად მიმაჩნია ამ ეროვნული ტრაგედიის გადაბრალება პერსონალურად ზვიად გამსახურდიაზე, ედუარდ შევარდნაძეზე თუ მიხეილ სააკაშვილზე. სამივე მათგანი იყო «გარემოების საყვირი». «გარემოების მძევალი» და ატარებდნენ იმ კურსს («9 აპრილის კურსს» - ლოზუნგით «ძირს რუსეთის დამპალი იმპერია») რომელიც «მოძრაობამ» მოახვია თავს ქვეყანას საზოგადოებრივ-ფსიქოლოგიური დომინანტების გამოყენებით.
                კვლავ და კვლავ: ეს რა თქმა უნდა არ იყო ეროვნული მოძრაობა. შეუძლებელია ეროვნული მოძრაობა ერს თავს მოახვიო – იგი მხოლოდ ერის სიღრმიდან შეიძლება ამოიზარდოს, როგორც პიროვნულ მისწრაფებათა ერთობლიობა.
                საქმეც სწორედ ეს გახლავთ, რომ როგორც მე ვაკვირდები, ეროვნული დამოუკიდებლობა და სახელმწიფოებრიობა სულაც არ აღმოჩნდა ქართული იდენტობის მატარებელი ადამიანის მთავარი ღირებულება. მისი მთავარი ღირებულებებია ოჯახი, «საქმე», პიროვნული კეთილდღეობა, საზოგადოებრივი წარმატება, ხოლო ის ღირებულებები, რასაც «მოძრაობის ლიდერები» პრიორიტეტულად რაცხდნენ, სულაც არ ყოფილა ამ იდენტობის მატარებელი ადამიანისთვის უმთავრესი და პრიორიტეტული.
                ოღონდ, შესაძლოა, არა იმიტომ, რომ ზოგადად ასეთი ღირებულებები ჩვენს ღირებულებით «შკალაზე» არ ფიგურირებდნენ არასდროს. უბრალოდ, 1988 წლისათვის ქართველების აბსოლუტური უმეტესობა (ინტელიგენციის ერთი ნაწილის გარდა, რომელიც ამგვარ პრობლემათა მუდმივი მასაჟირებით იკვებება) არავითარ «იდენტობის ტკივილს» არ გრძნობდა მოსკოვური სახელმწიფოს შემადგენლობაში; ანუ იმპერია, რომელშიც ვცხოვრობდით, იმ პერიოდში (!) უკვე იმდენად აღარ ემუქრებოდა მის ეროვნულ იდენტობას, რომ აქ ღირებულებითი კონფლიქტი წარმოშობილიყო.
                ძალიან არაპოპულარულია ამის თქმა, მაგრამ «გვიანბრეჟნევის» ეპოქაში ქართული იდენტობის მატარებელი ადამიანი იმპერიის შემადგენლობაში საკმაოდ კომფორტულად გრძნობდა თავს (ამ თვალსაზრისით) და უმთავრეს პრობლემად პიროვნული (და არა ეროვნული) თავისუფლება მიაჩნდა, რაკი პიროვნული არჩევანის თავისუფლების არარსებობა არ აძლევდა საშუალებას მისი რეალური (ზემოთჩამოთვლილი) ღირებულებები განეხორციელებინა – ინიციატივიანობა და გენეტიკური ნიჭი გამოეყენებინა ამ უკიდეგანო სივრცეზე პიროვნული წარმატებისა და ოჯახური კეთილდღეობისათვის.
                სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ელემენტარულად მოაზროვნე ადამიანი, რომელიც საკუთარ ინტერესებს ასე თუ ისე აცნობიერებდა, პრობლემად კომუნისტურ რეჟიმს მიიჩნევდა და არა რუსეთს ან საქართველოს სახელმწიფოებრივ სტატუსს. მას კომუნისტური რეჟიმი, ანუ არსებული სოციალურ-ეკონომიკური წყობა და საზოგადოების მოწყობის იმდროინდელი წესი სძულდა და არა რუსეთის იმპერია!
                თუმცა «მოძრაობის» ლიდერებმა (მიზანდასახულობასა და ჭკუას ბევრ მათგანს სწორედაც ვერ დაუკარგავ) ძალიან ეშმაკურად მოახერხეს ამ ორი განწყობის გაიგივება.

        ჩემი აზრით, საქართველოს უახლესი ისტორიაც და ბოლოდროინდელი მოვლენებიც ამ დასკვნებს მთლიანად ადასტურებს.

კიდევ ერთხელ დიდი მადლობა
        კვლავაც საუკეთესო სურვილებით
        ავტორი
       
        მთელ გვერდზე

 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

 

    ოლეგ გაბისონია

     გამარჯობათ ბატონო დავით
            მინდა რამოდენიმე საკითხზე გესაუბროთ.
            პირველი მინდა გითხრათ რომ თქვენი სტატიების წამკითხავ ადამიანს ისეთი შთაბეჭდილება რჩება რომ ჩვენ არაფერი გვეშველება, ძნელი წარმოსადგენი არაა თქვენეული ხედვა იდეოლოგიურ რაკურსში რომ აიყვანო, რა ნიჰილიზმს დათესავს ჩვენ საზოგადოებაში (არ მიწყინოთ მაგრამ ჩემ აზრს გეუბნებით ვცდებოდე, - ბოდიშს მოგიხდით)
            ისე, რუსეთთან მიმართებაში აბსოლუტურად სწორი ხედვა გაქვთ და მეც ასე ვფიქრობდი როგორც თქვენ, უბრალოდ მინდა ხაზი გავუსვა თქვენეულ ხედვას «სამარცხვინოდ დამარცხებულის» სინდრომზე ანუ აფხაზეთისა და ცხინვალის ორ ომზე.
            ჩვენი ქვეყნის ისტორიაში იყო მრავალი დამარცხებები მაგრამ ამას ხელი არ შეუშლია ერს ეფიქრა გამარჯვებაზე, (თქვენი სტატიის წაკითხვისას სულ სხვა გრძნობებს აღძრავს დამიჯერეთ, მაგდებს ნიჰილიზმში, თავს გაგრძნობინებს ლაჩარი ერის შვილად).
            დიახ მინდა ყურადღება გავამახვილო აფხაზეთზე და ომზე 1992-1993 წლებში, სანამ ამ საკითხს შეეხებოდეთ გთხოვთ განმიმარტოთ რას ნიშნავს სამარცხვინოდ დამარცხებული? (მე სულ სხვანაირად მესმის, მე თქვენი ხედვა მაინტერესებს)
            აფხაზეთის ომში ქართველებმა უპრეცედენტო გმირობები აჩვენეს მაგრამ ამის რეალური განზოგადება არ მოხდა ანუ რუსულ იდეოლოგიას დაეყრდენით რომ ვართ ტრუსლივი შაკალები.
            არაა ჩემო თანამემამულევ ეგრე.
            13-თვის და 13 დღის განმავლობაში ჩვენი ხალხი კბილებით იცავდა აფხაზეთს რუსეთისგან (დიახ სწორედ რუსეთისგან რომელიც თქვენ უარყავით და დაიყვანეთ აფსუა-კავკასიელთა გამარჯვებებამდე რაც არასწორია); თქვენ უარყავით რომ ომის დროს იბრძოდა რუსეთის რეგულარული არმია, ხოლო თქვენ წიგნში აჩვენეთ რომ ბომჟები და ლოთები (ანუ გადამდგარი სამხედროები) ჩამოდიოდნენ და მაინც დავმარცხდით. არაა ეგრე რუსული ტაპირი, მაიკოპის ბრიგადა, ფსკოვის სადესანტო შენაერთი, განა ეს ცოტაა? იმდროინდელ საქართველოსთის?
            განსაკუთრებით შურის თვალით შეჰყურებთ ჩეჩნებს რომელთაც (თქვენი სიტყვებით) ზღვა სისხლი დაღვარეს თავისუფლებისთის, ეგ სწორია მაგრამ მე სხვა აზრი მაქვს; საიდან ჩეჩნებს რუსული იარაღის ახალთახალი პარტიები? ამდენი ფული? ამასთანავე, დაუმატეთ კომუნისტების სიძულვილი ელცინისადმი, ამიტომ გაუჩალიჩეს (ბოდიში ჟარგონისთვის) ჩეჩნეთს ომის წაგება, რითაც რეიტინგს სერიოზული ზიანი მიაყენეს.
            რუსებს რომ ნდომოდა ჩეჩნეთის ომს რამოდენიმე თვეში დაასრულებდა და დაასრულებს, მაშინაც და დღესაც რუსებს აწყობს ჩეჩნეთში იყოს ომის ფაქტორი (თუ რუსი ამას ისახავს მიზნად რატომ გიკვირთ რომ აქამდე ეგ ჩეჩნები იბრძვიან?)
            მინდა ვისაუბრო ცხინვალზეც, ქართველების დაჩოქება (ნუ რაც რუსების პიარი და ჩვენი გაღიზიანებისთვის კეთდებოდა) მიიჩნიეთ ლამის ეროვნულ ტრაგედიად.
            არაა ტრაგედია - ტყვეების დაჩოქება მოხდა, მაგრამ თქვენ ამას ალეგორიულად ასახავთ ჩვენ მდგომარეობას. აი ჩემი ძმა არის სპეცნაზელი და მაგან მიამბო ამ ომზე ბევრი რამ (კუდის სპეცნაზშია) როგორ აჩოქებენ ოსებს და რუსებს და კიდევ საშინელებები არ დავწვრილმანდები, რატომ არ იფიქრეთ არც ოსს და არც რუსს არ უფიქრია ეგ ექცია გლოვის სინდრომად.
            ტყვე ტყვეა და დაჩოქებაში ტრაგედია ვერ ვხედავ.
            სამარცხვინო არააა ჩემი აზრით, ეს ფაქტი რუსებმა მშვენივრად გამოიყენეს თქვენისთანა გულწრფელი პატრიოტებისათვის რომ გეგლოვათ და ერში ნიჰილიზმი დაგენერგათ.
            რუსეთმა ჩვენი ფსიქოლოგია მართლა 5-ზე იცის, ჩემი აზრით ეს ფსიქოლოგია და დრამატიზების უნარი ბოლო ბოლო უნდა ჩაიკლას ქართველობამ და არ იქნება ესეთი მტკივნეული ეს პატარა ფაქტი გამანადგურებელი ჩვენი შეგნებისთვის.
            იმის მაგივრად ხელს უშლიდეთ (არადა პროგრესულ ექსპერტად მოიაზრებით რაც მართლაც ეგრეა სხვადასხვა საკითხებთან მიმართებაში) პირიქით აღვივებთ და მოთქვამთ ვაი ეს რა დაგვემართა სლაბი ხალხი ვართ ლაჩრები ვართ (ქარაგმულად); არაა ეგრე ქართველი ერი არაა ლაჩარი ჩემო მეგობარო (მართლა მომეწონა თქვენი წიგნი 9-ჯერ წავიკითხე უკვე) აფხაზეთი რომელიც ჩეჩნეთზე პატარაა წელიწადზე მეტი გაუძლო რუსეთს; ჩეჩნები უცებ გატეხეს და ტყეში შერეკეს. მერე თავიც მიანებეს (თუ ომია რატო არ გაანადგურა რუსეთმა ჩეჩნები? რა არის ჩეჩნეთის მთები ისეთი მუჯაჰედი ვერ მოძებნო და ვერ მოსპო? მე ეგ მაგარი თამაში მგონია რუსეთის (ფულის კეთების საშუალება და დაფრთხობა სხვა რესპუბლიკების)

    დიდი მადლობა გამოხმაურებისთვის
            უპირველეს ყოვლისა: მე არასდროს მითქვამს, არაფერი არ შეიძლება გვეშველოს მეთქი. ვთქვი და კვლავ ვიმეორებ, რომ ამჟამინდელი ეროვნულ-სახელწმიფოებრივი პარადიგმის ფარგლებში ანუ დღევანდელი იდენტობით ამ ქვეყანას მართლა არაფერი ეშველება.
            წიგნში (ბოლოთქმაში) გამოვთქვი კიდეც ზოგიერთი მოსაზრება თუ, ჩემი აზრით, რა არის გამოსავალი. მაგრამ  იქვე დავძინე, რომ ეს გამოსავალი ჩვენი საზოგადოებისათვის მიუღებელი იქნება. სამწუხაროდ ასეც მოხდა - «რევოლუციურმა ხელისუფლებამაც» კი, რომელიც თითქოსდა ყოვლისმომცველი რეფორმირების სურვილით მოვიდა ქვეყნის სათავეში, ხსენებული, ყავლგასული პარადიგმისთვის ხელის ხლება ვერ გაბედა, საბოლოოდ ისევ ძველ, დრომოჭმულ იდენტობას დაეყრდნო; შედეგად კი, სავსებით გულწრფელად ჩაება ომში, რომლის მოგების ერთი მეათასედი შანსი არ გვქონდა.
            ოღონდ არა იმიტომ, რომ პრინციპში არ შეიძლებოდა უფრო მეტი წინააღმდეგობის გაწევა რუსული სამხედრო კორპუსისათვის (იმდენად მაინც, ინგლისური «როიტერის» ჟურნალისტს მხრების აჩეჩვით არ დაეწერა: ქართველი ჯარისკაცები იარაღს სოფლის შარაზე ყრიან, ფორმას იხდიან, გორიდან კი პანიკურად გარბიან და საკუთარ მოსახლეობას მტერს ატოვებენო), არამედ სხვა ფაქტორების გამო, რის თაობაზეც უახლოეს მომავალში ვისაუბრებ ახალ სტატიაში «ცხინვალის ომის» შესახებ.
             აქვე შევნიშნავ, რომ კატეგორიულად არ ვეთანხმები აზრს, თითქოს «ყველაფერი, რაც მოხდა, სააკაშვილის ბრალია» ისევე, როგორც არ ვეთანხმებოდი დებულებას, რომ «აფხაზეთი შევარდნაძემ დაგვაკარგვინა».
            პრეზიდენტი სააკაშვილი აღმოჩნდა ვითარებაში, როდესაც ომი გარდაუვალი იყო იმ კურსის და იმ ორიენტაციის ფარგლებში, რომელიც მას არ შეუმუშავებია – ეს იყო «ეროვნული მოძრაობის კურსი» და ამ კურსის პირობებში (ვიმეორებ) ომი აუცილებელი გახდა.
            მიხეილ სააკაშვილს ნამდვილად ვერ დავძრახავ იმისთვის, რომ მას სჯეროდა და სწამდა საკუთარი არმიის და მისი ბრძოლისუნარიანობისა. რა არის გასაკვირი იმაში, რომ ახალგაზრდა უმაღლეს მხედართმთავარს საკუთარი, შვილივით ნაზარდი და ნალოლიავები არმიისა სწამდეს?
            რაც შეეხება ჩეჩნებს: მე არ მჯერა კონსპირაციული თეორიებისა - იარაღის უდიდესი ნაწილი, რითაც ჩეჩნები იბრძოდნენ, გენერალმა დუდაევმა შესაბამისი ტექნოლოგიით (ქალებისა და ბავშვების წინ გაშვებით) ჩეჩნეთში დისლოცირებული საბჭოთა არმიის ბაზაზე მოიპოვა ჯერ კიდევ 1990-1991 წლებში; სხვა წყაროებიც ექნებოდა ალბათ, მაგრამ ძირითადი ნაწილი მაინც ეს იარაღი იყო და კიდევ ომის დროს ალაფად აღებული.
            აქვე მინდა ვიკითხო: იმავე ჩეჩნებს რომ იმდენი და ისეთი იარაღი ჰქონოდათ, როგორიც და რამდენიც რუსებმა, აფხაზებმა და ოსებმა ქართული სამხედრო ბაზებიდან გაზიდეს (სხვათა შორის, ამ ბაზებზე მიგდებული ყველაზე დიდი საბრძოლო სიწმიდის – სამხედრო დროშებთან ერთად) ანუ ტანკები, ჰაერსაწინააღმდეგო სისტემები (სენაკის ბაზაზე მზა-მზარეული დახვდათ რამდენიმე «ბუკი»), არტილერია, აღურაცხელი ტყვია-წამალი და ასე შემდეგ – ნეტავ რამდენ წელს იომებდნენ კიდევ?
            ყოველ შემთხვევაში ომი რომ ორ დღეზე მეტს გაგრძელდებოდა, ამაში ღრმად ვარ დარწმუნებული.
            არასდროს მითქვამს ლაჩარი ერი ვართ მეთქი. მით უმეტეს «ტრუსლივი შაკალი» არ მიკადრებია.
            არ მითქვამს, რადგან ერი არ შეიძლება იყოს მხდალი ან გულადი. სიმხდალე და სიმამაცე პიროვნული თვისებებია და არა ეროვნული.
            ერი შეიძლება იყოს პასიონარული და არაპასიონარული; ესე იგი გააჩნდეს კოლექტიური ძალისხმევის უნარი ან არ გააჩნდეს; იყოს სახელმწიფოებრივად კულტურული ან არ იყოს.
            სხვა ყველაფერი პიროვნული თვისებებია, ხოლო პიროვნულად მხდალთა და გულადთა რაოდენობა ქართველებში დაახლოებით იმდენივეა, რაც სხვა ერებში. არც მეტი და არც ნაკლები.
            იმავე ფინელებმა და ჩეჩნებმა რომ წლების განმავლობაში ვაჟკაცურად იომეს, - ეს იმიტომ კი არა, რომ ისინი «გულადი ერია», ჩვენ კი – «მხდალი», არამედ იმის შედეგად, რომ ისინი პასიონარული ერი აღმოჩნდნენ, ჩვენი მთავარი (ნამდვილი) ღირებულება კი, როგორც ჩანს მხოლოდ პიროვნული ღირსება და ოჯახური კეთილდღეობაა:
            იმერეთში, სამეგრელოში და ქართლში გარეწარ რუს ოკუპანტებს რომ ხაჭაპურებს უცხობდნენ, ეს სულაც არ ნიშნავს, რომ საკუთარი ცოლ-შვილის ღირსებისთვის იმ ოჯახის უფროსი, რამე რომ ყოფილიყო მათ თავს არ შეაკლავდა – სახლში თუ შეუვარდებოდნენ.
            მაგრამ ეს იმ შემთხვევაში, კონკრეტულად მის სახლში თუ შევარდებოდნენ. სამშობლოში რომ შეუვარდნენ - ეს ნაკლებ უბედურებად მიაჩნდა და რაკი პირადად მას არ ეხებოდა და მის ოჯახს, მის ცოლ-შვილს, – ხაჭაპურებსაც აცხობინებდა ცოლს და სიგარეტებსაც ჩუქნიდა.
            სულაც არ მიმაჩნია მანკად – უბრალოდ ასეთები ვართ. მორჩა და გათავდა!
            კარგია ეს თუ ცუდი – ასეთები ვართ და არ შეიძლება (როგორც წიგნში ვწერდი) ერს ძალით მოახვიო თავს ის ღირებულებები, რომელიც მისთვის თვისებრივი არ არის, როგორც ეს «ეროვნულმა მოძრაობამ» სცადა 20 წლის წინ და (ახლა კიდევ ერთხელ დადასტურდა), სრულებით უშედეგოდ.
            აფხაზეთის ომზე: ჯერ ერთი, იქ საბრძოლო მოქმედებათა სხვა «თეატრი» იყო და სხვა ასპარეზი; გარდა ამისა, წიგნში ვცადე აღმეწერა ტექნოლოგია, რომლითაც გვებრძოდა რუსეთი აფხაზეთში, საიდანაც ჯარმა უმწეო მოსახლეობას გამოასწრო, ხოლო «სპეცდანმა» - საკუთარი უმაღლესი მხედართმთავარი მიატოვა კელასურთან და კოდორისკენ მოკურცხლა.
            აფხაზეთში ჩამოდიოდნენ არა «ბომჟები», არამედ შესანიშნავი სამხედრო სპეციალისტები, რომლებიც გორბაჩოვმა და შევარდნაძემ უმუშევრად და ულუკმაპუროდ დატოვეს. ათი ათასობით ასეთი ოფიცერი იქცა ბოგანოდ აღმოსავლეთ ევროპიდან ჯარის გამოყვანის, გაიდარის რეფორმებისა და ეკონომიკური კრიზისის შედეგად.
            რუსეთი იქ გვებრძოდა «სცენის მიღმა» და არა ისე პირდაპირ, «გაშლილი დროშებით», აშკარად, დაუფარავად და უშუალოდ, როგორც ამჟამად.
            სწორედ ამიტომ გაგრძელდა ის ომი 13 თვეს და არა ორ დღეს, თორემ რუსებს თბილისი, ქუთაისი, ზუგდიდი და გორი ტაქტიკური რაკეტებით და სტრატეგიული ბომდამშენებით მაშინაც რომ დაებომბათ, ის ომიც 17 აგვისტოსთვის დამთავრდებოდა.
            კვლავ ვიმეორებ: თუ საზოგადოება არ არის მზად, ეროვნული თავისუფლებისა და ეროვნული ღირებულებების დასაცავად გაიღოს რეალური მსხვერპლი, მაშასადამე, ამ საზოგადოებას სინამდვილეში სხვა ღირებულებები აქვს და ეს დასაძრახი სულაც არაა. მაშინ არ უნდა ჩააყენო ერი ასეთი გამოცდისა და განსაცდელის პირობებში, - პიროვნულად ენში რა ვნებებიც არ უნდა მძვინვარებდეს. ამ ვნებებს ერი არ უნდა გადააყოლო.
            რაც შეეხება «სამარცხვინოდ დამარცხებას» - ნებისმიერი დამარცხება როდია სამარცხვინო.
            გააჩნია როგორ.
            ერს, საზოგადოებას ერთგვარი «ფსიქოლოგიური თავდაცვის» მექანიზმები აქვს (ეთნოფსიქოლოგები ამას «ფილტრებს» უწოდებენ) რომლებიც კოგნიტიური დისონანსის მტანჯველი ტკივილისაგან იცავენ კონკრეტული იდენტობის მატარებელ ადამიანს.
            ამ თვალსაზრისით, თქვენი აღქმა აბსოლუტურად ბუნებრივი და ჯანსაღია.
            სამაგიეროდ ჩემი აღქმა ადეკვატურია.
            ნუ იწყენთ და ნუ გაიკვირვებთ, - ასეთი პადადოქსებიც ხდება.
            იგივე - «ცხინვალში დაჩოქებასთან» დაკავშირებით: რუსი და ოსი ჯარისკაცების დაჩოქება შეიძლება ვინმემ ნახა პიროვნულად სადმე, მაგრამ საჯარო სივრცეში ეს «ხატი» არავის უხილავს; აი ქართველი ჯარისკაცების დაჩოქება კი (ამ კადრების აბსოლუტური უნიკალობის გამო) მთელმა მსოფლიომ იხილა; ამერიკული «ფოქს-ნიუს» და ევროპული «ევრონიუს» ამ კადრებს ყოველ ნახევარ საათში უჩვენებდნენ წარწერით «უკომენტაროდ».
            მეტ კომენტარს არც მე გავაკეთებ და არც იმაზე დავიწყებ დისკუსიას, იყო თუ არა ეს უნიკალური (არ მახსენდება თუნდაც ერთი ანალოგი სატელევიზიო ისტორიაში) სცენა ეროვნული ტრაგედია. მე მგონია რომ იყო, თუმცა ზემოთნახსენებმა «ფილტრმა» იგი, როგორც ჩანს,  ეროვნულ ქვეცნობიერში გადაისროლა.
            შემოვიფარგლები იმით, რომ სხვისი არ ვიცი და, კერძოდ ჩემთვის ეს (გადაუჭარბებლად) პიროვნული ტრაგედია იყო.

      მთელ გვერდზე

 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 


              

    მოგესალმებით, ვატყობ განათლებული კაცი ბრძანდებით, ხშირად აქცენტებსაც ზუსტად აკეთებთ. მიუხედავად ამისა, ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება, რომ ბოლომდე არ გაქვთ გაცნობიერებული რა გინდათ. ძნელია თქვენი, როგორც ექსპერტის პოლიტიკური მსოფლმხედველობის გაგება.
                სასურველია, ექსპერტობის პრეტენზიის მქონე  პიროვნებას მკაფიოდ ჩამოყალიბებული შეხედულებები გქონდეთ სხვადასხვა     პოლიტიკური მოვლენების მიმართ.
                ამასთან, ნუ გექნებათ ამბიცია იმისა, რომ    თქვენ იმ საზოგადოებაზე უკეთესი ხართ რამით, რომელსაც ხშირად აუგად  ოიხსენიებთ. მით უმეტეს, ნუ დააკისრებთ საზოგადოების ,,გაკეთილშობილების,, და ,,გაზრდის,, ფუნქციას სააკაშვილებს, ბოკერიებს, ლომაიებს და სხვებს,   რომლებიც მრავალწლიანი ტრაგიკული პროცესების შედეგად ამოტივტივებული შემთხვევითი და უზნეო მარგინალები არიან. სწორედ ამაშიც გამოიხატება ჩვენი     ეპოქის უკიდურესი ტრაგიკომიზმი.

 

 

დიდი მადლობა
                კიდევ უფრო მადლობელი ვიქნებოდი, თუ დააკონკრეტებდით, მაინც რომელი მოვლენების, პროცესების ან ღირებულებათა მიმართ არ მაქვს ჩამოყალიბებული შეხედულება. აქვე: ეს გაურკვევლობა და საყვედური (სხვათა შორის პირველი შემთხვევა არ არის) უეჭველად იმ გარემოებითაა განპირობებული, რომ ავტორი აბსოლუტურად ნეიტრალურია ამჟამინდელ დაპირისპირებაში სააკაშვილსა და «ნოემბრელებს» შორის. მკითხველი კი ბუნებრივად ცდილობს წერილებში სწორედ ამ მოვლენების მიმართ ავტორის პოზიცია (მომხრეობა ან მოწინააღმდეგეობა) გაარკვიოს და როცა ამას ვერ ახერხებს – ღიზიანდება.
                გარდა ამისა, ექსპერტი არ არის ვალდებული მსჯელობისას თავისი პოლიტიკური მსოფლმხედველობა გამოხატოს. მით უმეტეს ეს უმეტესწილად ისტორიული საიტია. თუმცა საიტზე არც კომენტარებისა და შეფასების ნაკლებობაა.
                რაც შეეხება სააკაშვილებსა და ბოკერიებს . . . . . მე მაგალითად 2003 წლის ნოემბრის მოვლენებში მონაწილეობა არ მიმიღია. უფრო მეტიც – კატეგორიული წინააღმდეგი ვიყავი (ამაში დარწმუნდებით, როცა იმდროინდელ სტატიებს გამოვაქვეყნებ) რაკი, როგორც ჩანს, დიახაც, საზოგადოების გადამწყვეტი ნაწილისაგან განსხვავებით, ვხვდებოდი და ვგრძნობდი, რა ფასი დაჯდებოდა ეს მოდერნიზაცია. ისევე, როგორც (მომიტევეთ, მაგრამ ესეც ფაქტია-დ.გ.), მრავალი რიგითი ქართველის მსგავსად, ვხვდებოდი და ვგრძნობდი, რა მოჰყვებოდა დეკემბერ-იანვრის გადატრიალებას – ისევ და ისევ საზოგადოების გადამწყვეტი ნაწილისაგან განსხვავებით. ბოლოს და ბოლოს ხომ არ შეიძლება ქვეყანაში ასჯერ განმეორდეს ერთი და იგივე მარაზმი, ხოლო საზოგადოების სიბრძნეში ეჭვის შეტანის უფლება არ გვქონდეს?
                ამ მხრივ, ელემენტარული ობიექტურობა მოითხოვს ითქვას, რომ სააკაშვილი, ბოკერია, ლომაია და სხვები ბევრად უფრო თანმიმდევრულნი არიან (იხ. ბმული) ვიდრე ის საზოგადოება, რომელმაც ისინი ხელისუფლების სათავეში მოიყვანა. ხოლო თუ «მარგინალები» ასე იოლად მოდიან ქვეყნის სათავეში – მართლაც რომ ვაი იმ ქვეყანასა და საზოგადოებას!
                მე მაინც მგონია და იმედს ვიტოვებ, რომ ისინი მარგინალები არ არიან.
                საზოგადოების რაობას კი ყველაზე უკეთ ქვეყნის რეალური მდგომარეობა გამოხატავს.
                იმაში კი გეთანხმებით, რომ საიტზე არაფერია ნათქვამი, თუ «მე რა მინდა». არც იქნება არასდროს, რაკი ეს პიროვნული საკითხია (თუმცა გამგები გაიგებს) და მკითხველისათვის ნაკლებსაინტერესო მგონია.

                                                                                                                                                                        პატივისცემით
                                                                                                                                                                                      ვტორი
               
               
                მთელ გვერდზე

 

    მამია  ლატარია
           

უპირველეს ყოვლისა მინდა მოგესალმოთ და გისურვოთ წარმატებები თქვენს საქმიანობაში.

    მინდა ვიყო გულწრფელი და სრულიად შემთხვევით მოვხვდი თქვენს საიტში, რომელსაც დღესაც ვეცნობი. დიდი გულისყურით ვკითხულობ სხვადასხვა დროს გამოქვეყნებულ სტატიებს, რომელიც ძირითადად ჩვენი ბედკრული ქვეყნის,საქართველოში მიმდინარე მოვლენებს გვამცნობს. სადაც თქვენ აღწერთ ჩვენი სამშობლოს ქარცეცხლიან დღეებს,რომელიც გამოვიარეთ ყველამ ერთად და მოვაღწიეთ დღემდე. ასევე საბჭოთა კავშირის ნგრევისა და დაშლისგან დაწყებულ პროცესებს,რომლებმაც ასახვა პოვეს "მოძმე" რესპუბლიკებში,თუ როგორ იდგამდა ფეხს ეროვნული მოძრაობა და რა მიმართულებით განვითარდა შემდგომში...რა მოგვიტანა სამოქალაქო ომმა?...როგორ დავკარგეთ აფხაზეთი?...

    ჩემი ახალგაზრდობის გარკვეული წლები მასთან არის დაკავშირებული. ოჯახი,შვილები,მეგობრები და მრავალი სხვა რომელთა გახსენება ალბათ შორს წაგვიყვანს. თქვენი სტატიები იმდენად მრავალფეროვანია და ჭეშმარიტი რასაც ხაზს ვუსვამ, ვიმეორებ სიტყვა ჭეშმარიტს! არ შეიძლება წაიკითხო და ადამიანი არ დააფიქროს,კიდევ ერთხელ არ გაახსენოს ის ტკივილი (თუმცა ამას არ ისახავს მიზნად) ის ნაიარები რომელიც თითქოსდა მორჩენილი გვქონდა. ზოგიერთი სტატიების წაკითხვისას ავტორადაც მიგვრძვნია საკუთარი თავი. ალბათ არ ღირს ისევ იმ საშინელებათა გახსენება,რაც ისედაც ნანახი და მრავალგზის გაგონილი გვაქვს. ამაზე თავს არ შეგაწყენთ ბატონო დათო. მინდა ერთ მომენტზე შევაჩერო თქვენი ყურადღება. ერთ-ერთ სტატიაში ქვესათაურით "სახელმწიფოებრივი კულტურა",თქვენ საუბრობთ საქართველოს სახელმწიფოებრიობაზე და ტრადიციაზე,რომელიც სხვადასხვა ათასწლეულებს მოიცავს და თითქოსდა ჯერაც არ არის გარკვეული(ასეთი შთაბეჭდილება დამრჩა).

    მინდა თქვენი ყურადღება მივაპყრო ერთ მომენტზე. ციტატა თქვენი სტატიიდან: "სინამდვილეში,საქართველოს მრავალსაუკუნოვანი სახელმწიფოებრივი ტრადიცია,რა თქმა უნდა ლამაზი ზღაპარია. მთელი თავისი ისტორიის განმავლობაში,საქართველო სულ 100-150 წელი თუ იყო ერთდროულად სუვერენული და ერთიანი სახელმწიფო"

    ამ დღეებში გავეცანი გაზეთ ასავალ-დასავალში №1(695) 2007წლის 31 დეკემბერი,2008წლის 13 იანვარი. სტატიას სათაურით: "უნდა განვიხილოთ თუ არა ქართული სახელმწიფოებრიობის საიუბილეო თარიღად 4000 წელი. რომელიც დარწმუნებული ვარ თქვენ წაკითხული გექნებათ. მინდა მხოლოდ ზოგადად შევეხო თემას სადაც ნათქვამია რომ ჩვენ ჯერ კიდევ 4000 წლის წინათ გვქონდა ენა,დამწერლობა და სახელმწიფოებრიობა,რასაც მოწმობს კუნძულ კრეტაზე აღმოჩენილი "ფესტოსის დისკო" და ა.შ.

თქვენი სტატიისა და ასავალ-დასავალში წაკითხულის შემდეგ ბუნებრივად გამიჩნდა კითხვები:

1.რამდენ წელს ითვლის საქართველოს სახელმწიფოებრიობა?

2.100-150 წელს თუ 4000 წელს?

3.რომელი იყო ის პირველი სახელმწიფო წარმონაქმი,რომელმაც უდიდესი როლი შეასრულა მსოფლიო ცივილიზაციაში?

4.და საერთოდ როდესაც საქართველოს სახელმწიფოებრიობაზე და მის ასე ვთქვათ ასაკზე მიუთითებდით,რა ისტორიულ წყაროებს ეყრდნობოდით?

აი ეს არის კითხვები რომელიც მე გამიჩნდა თქვენი სტატიის წაკითხვისას. ღრმად პატივცემულო ბატონო დათო,გთხოვთ გაგვარკვიო ერთობ საინტეროსო და ისტორიული საკითხის ჭეშმარიტებაში.

პატივისცემით თქვენდამი ,თქვენი საინტერესო საიტის მკითხველი მამია ლატარია.

პ.ს.იმედს ვიტოვებ ჩემს თხოვნას გამოეხმაურებით.

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
                   
                   

გამარჯობათ.
                    პირველ რიგში დიდი მადლობა გამოხმაურებისათვის.
                    შევეცდები შეძლებისდაგვარად ვუპასუხო თქვენს კითხვებს

1.რამდენ წელს ითვლის საქართველოს სახელმწიფოებრიობა?
               
   

    უნდა განვასხვაოთ ქართული სახელმწიფოებრიობა და საქართველოს სახელმწიფოებრიობა.
                    ქართული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნები ჩვენს ტერიტორიაზე უკანასკნელი რამდენიმე ათასწლეულის განმავლობაში არსებობდნენ და შესაბამის ტრადიციასაც ქმნიდნენ. ამ აზრით, უდავოდ ქართული სახელმწიფო იყო აფხაზეთი, - რაც არ უნდა იცრუონ აფსუა ნაცისტთა იდეოლოგებმა.
                    სხვა საკითხია, რამდენად სრულყოფილნი იყვნენ ეს წარმონაქმნბი სწორედ სახელმწიფოებრიობის კრიტერიუმებთან შესაბამისობის თვალსაზრისით.
                    ამას იმიტომ მოგახსენებთ, რომ მეცნიერება ანსხვავებს ტომობრივ გაერთიანებებსა და სახელმწიფოს, რომელიც რამდენიმე მკაფიო კრიტერიუმს უნდა აკმაყოფილებდეს: ერთიანი ტერიტორია, სივრცითი განსაზღვრულობა და, რაც მთავარია, ერთიანი, თანაც ინსტიტუირებული ღირებულებები (რელიგია, კულტურა, არამატერიალური კომუნიკაცია და ასე შემდეგ). ამასთანავე, მე დავამატებდი, ხელისუფლებათა ცვლის მექანიზმის არსებობა და ამ მექანიზმთა ტრადიციული ცხოველმოქმედება.
                    ბევრი იმ წარმონაქმნთაგან, რომელზეც მოგახსენეთ, ამ კრიტერიუმებს აკმაყოფილებდა. მაგრამ მე ვსაუბრობდი არა უბრალოდ ქართულ სახელმწიფოებრივ ტრადიციაზე, არამედ საქართველოს სახელმწიფოებრივ ტრადიციაზე.
                    აკი მოგახსენეთ კიდეც წიგნში, რომ მაგალითად შუა საუკუნეების ქართლი, კახეთი და იმერეთი ქართული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნები კი იყვნენ, მაგრამ ისინი საქართველოს სახელმწიფოებრივ ტრადიციას კი არ ქმნიდნენ, არამედ (პირობითად) «ქართლურს», «კახურს» და ასე შემდეგ.
                    ხოლო რამდენ საუკუნეს იყო საქართველო ერთდროულად მთლიანი (თანამედროვე ტერიტორიული განსაზღვრულობით – ვგულისმობ იმავე ცენტრით, არა იმდენად მოცულობითი და სივრცითი იდენტობით, რაც ცვალებადია) და იმავდროულად სუვერენული სახელმწიფო – საყოველთაოდ ცნობილია,  აქსიომატური დებულებებით კი თავს არ შეგაწყენთ.
                    აქვე განვმარტავ, რომ ჩემი აზრით ამ კონტექსტში სივრცითი განსაზღვრულობა სისტემის რაობაა და არა მოცულობითი კატეგორია.
                    მაგალითად, ინგლისის (დიდი ბრიტანეთის) სახელწმიფო, რომელიც სისტემური სახით 1066 წელს დაარსდა (სხვათა შორის ინგლისელებს სულაც არ ეთაკილებათ იმის აღიარება, რომ მათი სახელმწიფოებრიობა ამ წლიდან იღებს სათავეს და «რატომღაც» აზრადაც არ მოსდით იმ  გაერთიანებათა ახსენება, რომლებიც ბრიტანეთის კუნძულებზე უილიამ დამპბლამდე არსებობდნენ) საუკუნეთა განმავლობაში იცვლიდა სივრცით მოცულობას ანუ ხან საკუთრივ ინგლისს მოიცავდა მხოლოდ, ხანაც დედამიწის ორ მესამედს, მაგრამ ეს მაინც ერთი და იგივე სისტემა იყო – ცენტრით ლონდონში და იგივე სივრცითი განსაზღვრულობით.
               
    საქართველოს სახელმწიფო კი რამდენიმე სისტემის შეერთებით შედგა 10 საუკუნეში, ხოლო შემდეგ კი არ «შეკუმშულა» ანუ მხოლოდ ტერიტორიები კი არ დაუკარგავს სივრცითი განსაზღვრულობის შენარჩუნებით, არამედ რამდენიმე სხვადასხვა სისტემად დაიშალა, რომლებიც დამუკიდებლად ვითარდებოდნენ და სხვადასხვა განსაზღვრულობებსაც ქმნიდნენ – შესაბამისად განსხავებული სახელმწიფოებრივი ტრადიციით.

    ის, რაც ზემოთ მოგახსენეთ, - ციფრებია (ფაქტია), ხოლო ციფრებთან კამათს აზრი არა აქვს. სხვა საქმეა ფაქტის ინტერპრეტაცია. მე მგონი ეს საკითხი ცოტა არ იყოს ემოციურად აღიქმება და ამის თაობაზე სხვებმაც მკითხეს. არადა, ხანგრძლივობა კი არ არის ყოველთვის განმსაზღვრელი, არამედ სხვა ფენომენები.
                    ხანგრძლივობა და ტრადიცია ხშირად მხოლოდ იმ ფენომენთა გამოხატულებაა. თუმცა, ჩვენს შემთხევვაში, უცთომელი გამოხატულება.
                    მაგალითად, დავსვათ კითხვა: რამდენ საუკუნეს იყო დიდი ებრაელი ერის სახელმწიფო ერთდროულად მთლიანი და სუვერენული? არც თუ ისე დიდხანს!
                    შემდეგ, ჩვენი წელთაღრიცხვის 70 წლიდან – 1948 წლამდე ებრაელებს სახელმიფო (ტერიტორიული გაგებით) საერთოდ არ ჰქონიათ, მაგრამ როგორც კი ფიზიკურად ამის საშუალება მიეცათ, ათასწლეულებით შენახული სახელმწიფოებრივი კულტურის რეალიზება უმალვე შეძლეს, ხოლო რამდენად მყარი და ძლიერი სახელმწიფოებრიობა შექმნეს – კარგად მოგეხსენებათ.
                    ანუ, სამწუხაროდ, როგორც ჩანს, ჩვენ სწორედ ამ ფენომენთა შენარჩუნბა და განვითარება ვერ შევძელით და კვლავაც ვიმეორებ მტკიცედ წიგნში გამოთქმულ მოსაზრებს: სხვაგვარი ახსნა იმისა, თუ რატომ მოხდა მაინცდამაინც საქართველოში 1988-1993 წლებში ის რაც მოხდა და არ მოხდა იგივე სხვაგან – უბრალოდ არ არსებობს.
                    განა მხოლოდ ჩვენ ვიბრძოდით იმ იმპერიაში თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის? განა სხვაგან არ ცდილობდა იმპერია ამ პროცესებსი შეფერხებას, განა სხვაგან არ მოქმედებდნენ მისი ზემძლავრი სპეცსამსახურები?
                    ისევ და ისევ ვიმეორებ კითხვას: რატომ ვერ შეძლეს სხვაგან სამოქალაქო ომის პროვოცირება, უცხო ძალის ჩარევით ხელისუფლების დამხობა, კრიმინალური ბანდების გაბატონება, უმეცარი და უტვინო პოლიტინკანების აღზევება? ანუ მთელი ის უბედურება, რაც ჩვენ დაგვატყდა თავს?
                    ჩემი პასუხია: იმიტომ, რომ იქ (სხვაგან) იმ ერთა სახელწმიფოებრივმა კულტურამ, სახელმწიფოებრივმა აზროვნებამ, სახელმწიფოებრივმა ცნობიერებამ, სახელმწიფოებრივმა ინსტიქტმა და, აქედან გამომდინარე, პასუხისმგებელი, ჭკვიანი ელიტის არსებობამ არ მისცათ ამის საშუალება!
                    ყოველ შემთხევვაში სხვა ახსნა მე არ მინახავს და არ წამიკითხავს. თუ ვინმე ამიხსნის – უმალვე სიხარულით ვაღიარებ, რომ არ ვყოფილვარ მართალი.
                    ტაჯიკეთის მაგალითი არაკორექტული იქნებოდა – ის, რაც იქ მოხდა, იყო არა სამოქალაქო ომი, არამედ ეთნიკური კონფლიქტი ტაჯიკბსა და უზბეკებს შორის, რომელშიც ჩაერია მეზობელი უზბეკეთის არმია. იქ მოქმედებდა აგრეთვე შეურიგებელი წინააღმდეგობის ფაქტორი ცენტრალური აზიის სეკულარისტულ ელიტებსა და ისლამისტურ მოძრაობას შორის.
                    აზერბაიჯანის (სურეთ ჰუსეინოვის) კაზუსიც ლოკალური მნიშვნელობის კლასიკური სამხედრო გადატრიალება იყო, რომელიც ყარაბაღის ფრონტზე კონკრეტულმა წარუმატებლობამ განაპირობა.
                   
                   

3.რომელი იყო ის პირველი სახელმწიფო წარმონაქმნი, რომელმაც უდიდესი როლი შეასრულა მსოფლიო ცივილიზაციაში?
                   

     რამდენადაც მე ვიცი, ეს გახლდათ შუამდინარეთში წარმოქნილი სახელწმიფოებრიობანი, აგრეთვე ეგვიპტე, ხათი  (ხეთა), იუდეა, ისრელი და ძველბერძნული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნები.
                   
                   

4.და საერთოდ როდესაც საქართველოს სახელმწიფოებრიობაზე და მის ასე ვთქვათ ასაკზე მიუთითებდით, რა ისტორიულ წყაროებს ეყრდნობოდით?

    ამ შემთხევვაში წყაროების დასახელება აუცილებელი არ არის, ვინაიდან ვოპერირებდი საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტებითა და ქრონოლოგიური ჩარჩოებით.
                    ამასთან, მკითხვლს შევთავაზე უდავო ფაქტთა ჩემეული ინტერპერტაცია. ეს ინტერპერტაცია (ვიმეორებ) ემოციურად აღიქმება. არადა, სულაც არ ნიშნავს, რომ საქართველოს სახელმწიფოებრივი ტრადიცია ვერც შეიქმნება. ეს ხომ ჩვენს ხელთაა – ჩემი, თქვენი და ასე შემდეგ.
                    დაე ჩვენმა თაობამ, ჩვენს თვალწინ მოახერხოს და დაიწყოს.
                    ამის აობაზე ვწერდი სწორედ იმ სტატიებში, რომელიც ბოლო მოვლენებს ეხება და აგრეთვე გამოქვეყნებულია საიტზე.
                    მოდით ჩვენ, ჩვენმა თაობამ შევქმნათ და გავაძლიეროთ ეს ტრადიცია – განა ჩვენს ხელთ არ არის?
                    მაგრამ ვაი რომ კვლავაც მეორდება და მეორდება ის, რაც უკვე იყო მრავალგზის.

პატივისცემით

დათო გამცემლიძე

მთელ გვერდზე

 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -- - - - - - - - - - - - - - - - - - -- - - - - - -

გიორგი ჯანელიძე

        ბატონო დავით შეგპირდით რომ გაგაკრიტიკებდით მაგრამ დაგიგვიანეთ. მაპატიეთ ასეთი უყურადღებობა. საიდუმლოს გაგიმხელთ-ვცდილობდი სერიოზული არგუმენტების შეკრებას. ამ მიზნით რამდენჯერმე გადავიკითხე თქვენი ნააზრევი. შედეგი უნუგეშო იყო-დამასწარით მნიშვნელოვანი ფაქტების აღნუსხვა და შესაბამისი შეფასება. სრულიად განიარაღებულმა გადავწყვიტე არ დაგნებდეთ (გაიხსენეთ თქვენი შეხედულება რეალობასთან შერიგების უნარის არმქონე აქტიურ უმცირესობასთან დაკავშირებით)
        შესაბამისად თქვენთან საომრად(ამის სურვილს ჩემი ნატურა-ბუნება ბადებს) სხვა იარაღს გამოვიყენებ. ჩემი უტყუარი იარაღი ჩემი გრძნობებია. მაშ ასე ვიწყებ-მე იმ კატეგორიას მივეკუთვნები ვინც გაიგო(გამგებმა).
        არ მახსოვს რომ მიშას არაფერი უთქვამს ტერიტორიულ საკითხზე 2003 წლის არჩევნების წინ მაგრამ მახსოვს მისი ტექსტი აღმაშენებლის საფლავზე. ეს ტექსტი ჩემ სულს ესალბუნა და ......მომავალი ომისათვის განმაწყო. ომის გარდაუვალობა აქ გადაწყდა. მინდა გითხრათ რომ ომის მიზეზი პირადად მიშაა და არა ეგ თქვენი პარადიგმა(თქვენი გაგება იმიტომაც მიჭირს რომ სიტყვებს განსხვავებულ მნიშვნელობას ვანიჭებთ-თანამედროვე ბერძნულში პარადიგმა მაგალითს ნიშნავს მხოლოდ).
        როცა ეს კაცი ხელისუფლებაში მოვიდა ჰიტლერი გამახსენდა და გრძნობები ამეშალა. თქვენ მასობრივი წარმოების ისტორიკოსი არ ბრძანდებით და გესმით რას ვგულისხმობ.ყველაფერი კარგად გააკეთა ამ კაცმა ისევე როგორც იმ კაცმა.
        რატომ არ უნდა აღფრთოვანებულიყო ქართველობა აჭარის დამბრუნებლით თუკი გერმანელები მოხიბლა რაინ-საარლანდის უსისხლო დაბრუნებამ (რევოლუციური ხელისუფლების მოუთმენლობა ვერ დაჩრდილავს მათ მიერ ჩადენილი ისტორიული აქტის სიდიადეს-ვაიმარელებს და შევარდნაძისტებს მაგის ტ...კი არ ქონდათ).
        საქართველოს რევანშისტი ლიდერი ჭირდებოდა და მიიღო კიდეც. მე პირადად ერთი საკითხი მაწუხებდა-ეს კაცი შეძლებდა თუ არა ზომიერების შენარჩუნებას. ვხვდებოდი ვერ მოახერხებდა-არც უნდა მოეხერხებინა. მიშამ შესაძლებლის მაქსიმუმი გააკეთა. უკეთესად ამას ვერავინ შეძლებდა. ღირდა ძმაო გარისკვად!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! ამდენად ომი გარდაუვალი არ იყო. გარდაუვალი მხოლოდ სიკვდილია(საქართველოსა და ამერიკაში ამას სხვა უბედურებაც ემატება-გადასახადები).
        გარდაუვალობა მიშას პიროვნებაში იდო და ამას არაფერი საერთო არ აქვს ეროვნულ მოძრაობასთან. მიშასა და გამსახურდიას იმდენივე შეხების წერტილები აქვთ რამდენიც ჰიტლერსა და კაუცკის.
        ჩვენ გვითხრეს რომ რუსეთი ამ ომისათვის 2004 წლიდან ემზადებოდა. მართალია. მაგრამ იმ კაცმა სიმართლე ბოლომდე მაინც არ თქვა . ამ გადაწყვეტილების მიზეზი რუსეთის ხელისუფლების სისხლისმსმელობა არ ყოფილა. მიშას გეოპოლიტიკური რევოლუციონერობა იყო-ცხინვალი_გორის გზაზე ევრაზიის ბედი წყდებოდა.მიშამ გარისკა და წააგო. რუსეთს კი თავი ატკივდა, არ უნდოდა ამ ხალხს ომი!!!!!! შეურიგდებოდნენ თბილისში რეალ-დინამოს დაპირისპირებას. ევრო2012ს ხომ შეურიგდნენ!!!!!!!!!!
        p.s.როდესაც გერმანული ბატალიონები რაინის მარჯვენა სანაპიროზე გადავიდნენ მათ მკაცრი მითითება ჰქონდათ-თუ ფრანგები წინააღმდეგობას გაუწევდნენ გაეხსნათ პაპკა ნომერი ერთი და შესაბამისად ემოქმედათ. ფრანგების პასიურობის შემთხვევაში მეორე პაპკა უნდა გაეხსნათ. საბოლოოდ მათ მეორე პაპკის გახსნა დაჭირდათ. ქართველებს 2008 წლის 8 აგვისტოს ის პირველი პაპკა არ ქონდათ. რომ ჰქონოდათ ომი არ დაიწყებოდა!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

        დიდი მადლობა ბატონო გიორგი. ძალიან საინტერესო გამოხმაურებაა და, რაც მთავარია, კომპეტენტურად და ჭკვიანურად კრიტიკული.
        სამწუხაროდ ბერძნული არ ვიცი. უფრო ზუსტად ჩემი ცოდნა იმას არ სცილდება, რომ ბერძნულად პარადიგმა მაგალითს (ნიმუშს) ნიშნავს.
        მაგრამ ლიტერატურაში ამ ტერმინით გასული საუკუნის 20–იანი წლებიდან აღინიშნება ღირებულებათა ერთობა, მათი სისტემა და განხორციელების მეთოდი.
        პარადიგმა (როგორც ფილოსოფიური ტერმინი) გახლავთ ამოსავალი კონცეპტუალური სქემა, პრობლემათა დასმისა და მათი გადაჭრის მოდელი, რაც აუცილებლად გულისხმობს აგრეთვე მენტალურ მოცემულობასაც. ისევე,როგორც სხვა მრავალ მოცემულობას.
        მე პირადად, ამ ფენომენის აღსანიშნავად ძალიან მომწონს ტერმინი პროექტი.
        ვიგულისხმოთ სწორედ ეს ტერმინი, ჩავდოთ მასში იგივე აზრი და დავსვათ კითხვა, რომელიც გარდაუვალობის თაობაზე ჩვენი დისკურსის საფუძველია:
        რატომ და როგორ მოხდა, რომ სამივე პრეზიდენტმა დაიწყო ომი და სამივე შემთხვევაში არ წყდება კამათი იმის შესახებ, იყო თუ არა ის ომი გარდაუვალი?
        სამივე შემთხვევაში (ვიმეორებ: სამივე შემთხვევაში!!!) არსებობდნენ და არსებობენ აბსოლუტურად გონიერი ადამიანები, რომლებიც (ისევე, როგორც თქვენ), გრძნობებიდან გამომდინარე, ცდილობენ დაამტკიცონ, რომ ომის თავიდან აცილება სავსებით შესაძლებელი იყო.
        თანაც (აი, ეს გახლავთ საკითხის გულანი) ისე, რომ თვით პროექტი არ შეეცვალათ!!!
        ესე იგი 1989–1991 წლების ცხინვალის კონფლიქტში ზვაიდ გამსახურდია იყო დამნაშავე, 1992–1993 წლების აფხაზეთის ომში, – ედუარდ შევარდნაძე, 2004 – 2008 წლების სამხრეთ ოსეთის ომში – მიხეილ სააკაშვილი.
        მაგრამ აქ უმალვე ჩნდება ლოგიკური კითვა: თუკი, როგორც ზოგიერთები ამტკიცებენ, სამივე პრეზიდენტი უპასუხისმგებლო ავანტიურისტი, ძალაუფლებას დახარბებული ეგოისტი, უნიჭო პოლიტიკანი და გიჟი იყო, მაშინ ჩვენ რას წარმოვადგენთ, როგორც ერი და საზოგადოება?
        თუმცა, არც მე და არც თქვენ არ მიგვაჩნია ისინი გიჟებად. ყოველ შემთხევვაში ედუარდ შევარდნაძეზე ამას ვერავინ იტყვის – მასზე პრაგმატიკოსი და ცინიკოსი პოლიტიკოსი ტალეირანის შემდეგ არ დაბადებულა ალბათ.
        უფრო სავარაუდო კი (მე პირადად) ის ახსნა მგონია, რომ საქმე მათ სიგიჟეში, ავანტიურიზმში, პიროვნულ თვისებებში, გარემოცვაში ან კონკრეტულ პოლიტიკაში კი არ იყო, არამედ სწორდ იმ პროექტში, რომლის ფარგლებშიც მოქმედებდა სამივე პოლიტიკოსი.
        ამ თეზისს ხაზს ვუსვამ: პოლიტიკის სუბსტანციური არსიდან გამომდინარე, პოლიტიკოსი და პროექტი ისევე განუყოფელია, როგორც მელოდია და მუსიკალური საკრავი. იმ გაგებით, რომ სწორედ პროექტია – საკრავი, ხოლო პოლიტიკოსი და მისი პოლიტიკა კი – მელოდია.
        ჩვენთვის კარგად ცნობილი პროექტის ფარგლებში სამივე ხსენებული კონფლიქტი იყო აბსოლუტურად გარდაუვალი!!!
        გარდაუვალი გამომდინარე იმ საფრთხეების მნიშვნელობიდან (ერთის მხრივ) და მათზე რეაგირების შესაძლებლობიდან (მეორეს მხრივ) რასაც რუსეთის წინაშე ეს პროექტი წარმოშობდა.
        მიხეილ სააკაშვილმა რომ დავით აღმაშენებლის საფლავზე ფიცი დადო, საპრეზიდენტო არჩევნები მას უკვე ჩავლილი ჰქონდა.
        არაფერი მსგავსი არ უთქვამს ედუარდ შევარდნაძეს, მაგრამ ომი მაინც დაიწყო 1992 წლის 14 აგვისტოს.
        ესე იგი, სანამ პოლიტიკოსებზე ვიმსჯელებთ და არა პროექტზე, რომლის ტყვეები(!!!) პოლიტიკოსები არიან, მანამ დავრჩებით ჩაკეტილ წრეში.
        სამივე ომი დაიწყო და რასაკვირველია ლოგიკური შედეგით დასრულდა (ელემენტარულად ძალთა და რესურსთა თანაფარდობის გათვალიწინებით) იმ პროექტის (პარადიგმის) ფარგლებში, რომელიც ჩამოაყალიბა და 9 აპრილის სისხლიანი პროვოკაციით დაამკვიდრა (ესე იგი საზოგადოებრივ–ფსიქოლოგიურ დომინანტადაც აქცია პოლიტიკურთან ერთად) 1988–1989 წლებში ეროვნულ მოძრაობად წოდებულმა ფენომენმა და რომლის არსი, როგორც ვწერდი, გამოიხატებოდა აბსოლუტურ შეურიგებლობაში რამდენიმე ფუნდამენტურ პოსტულატთან დაკავშირებით:

    ციტატა სტატიიდან მიხეილ სააკაშვილი და მისი გუნდი, 2004 წლიდან მოქმედებდნენ იმ პარადიგმის ჩარჩოებში, რომელიც «ეროვნულმა მოძრაობამ» ჩამოაყალიბა 1988 წლიდან და გულისხმობდა სრულ უკომპრომისობას (თანაც უძლურ, უმწეო, უღონო და უუნარო უკომპრომისობას) რამდენიმე ძირითად პოსტულატში.
        მათ შორის უმთავრესში: ერთიანი და განუყოფელი, იმავდროულად რუსეთისაგან დამოუკიდებელი საქართველო – დასავლეთის პიონერი და ფორპოსტი კავკასიაში!
        თანაც ტერიტორიული მთლიანობის თვალსაზრისით რაიმე კომპრომისის კატეგორიული, ულაპარაკო გამორიცხვით!!!
        ანუ, არა მხოლოდ დასავლეთი, არა მხოლოდ რუსეთისაგან მოწყვეტა, არამედ ისე, რომ არც ერთი გოჯი მიწისა არ დავთმოთ და მთლიანობაც სრულად შევინარჩუნოთ.
        ამგვარი მაქსიმალიზმის შედეგად კი, ვაითუ ერთიც დავკარგეთ და მეორეც.
        ქვეყნის რეალური შესაძლებლობებისა და რეგიონში ძალთა ობიექტური განლაგების გათვალისწინებით, ეს «მეინსტრიმი», რომელსაც პირობითად «9 აპრილის კურსი» შეიძლება ვუწოდოთ და რომლის ფარგლებშიც მოქმედებდა, სხვადასხვა ტაქტიკით, სამივე პრეზიდენტი, ადრე თუ გვიან უეჭველად მიიყვანდა ქვეყანას იმ შედეგამდე, რომლამდეც მიიყვანა 2008 წელს..
        სინამდვილეში, დანაშაულებრივად ავანტიურისტული და უპასუხისმგებლო იყო არა სააკაშვილის ტაქტიკა, არამედ «ეროვნული მოძრაობის» სტრატეგია და ამ სტრატეგიის გათვალისწინებით, მიხეილ სააკაშვილისთვის «ოსეთის დაკარგვის» გადაბრალება ისევე არ გამოვა, როგორც შევარდნაძისთვის – აფხაზეთის დაკარგვისა.

        კითხვები იმავე დისკურსში:
        განა 1990–1991 წლების კონფლიქტის თავიდან აცილება ზვიად გამსახურდიას არ შეეძლო? რა თქმა უნდა შეეძლო – თუ ხელს მოაწერდა სამოკავშირეო ხელშეკრულებას, შეურიგდებოდა სამხრეთ ოსეთის ტრანსფორმაციას ავტონომიური ოლქიდან – ავტონომიურ რესპუბლიკად და არ გამოაცხადებდა საქართველოს დამოუკიდებლობას. მაგრამ რეალური იყო ეს არსებული პროექტის ფარგლებში?

        განა 1992 წლის აფხაზეთის ომის თავიდან აცილება შევარდნაძეს არ შეეძლო? რა თქმა უნდა შეეძლო – თუ უომრად შეურიგდებოდა, რომ აფხაზეთი აღარ არის დამოუკიდებელი საქართველოს ნაწილი, ენგურის ხიდზე აფხაზური საბაჟო ამოქმედდა, ხოლო სეპარატისტთა ერთ–ერთი იდეოლოგის, ზურაბ აჩბას თქმით აფხაზებს უნდათ იგივე, რაც უნდა ქართველ ხალხს: თქვენ გინდათ დამოუკიდებლობა რუსეთისგან, ჩვენ გვინდა დამოუკიდებლობა – თქვენგან. მორჩა და გათავდა!
        რეალური იყო ამასთან უომრად შერიგება ხსენებული პროექტის ფარგლებში?

    განა 2008 წლის ომის თავიდან აცილება მიხეილ საააკშვილს არ შეეძლო? რა თქმა უნად შეეძლო, ოღონდ მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ საქართველო შეურიგდებოდა «სამხრეთ ოსეთში» 2004 წლისათვის ჩამოყალიბებულ სტატუს-ქვოს, არ გააუქმებდა ერგნეთის ბაზრობას, არ შეწყვეტდა მუშაობას ე.წ. «შერეული საკონტროლო კომისიის» ფარგლებში, არ შეეცდებოდა სარაბუკისა და სხვა სიმაღლეებზე კონტროლის დამყარებას ანუ სამხედრო უპირატესობის მოპოვებას, არ შექმნიდა სანაკოევის ადმინისტრაციას, არ გაიყვანდა შემოვლით გზებს და ა.შ. და ა.შ.
        ერთი სიტყვით, ყველაფერს დატოვებდა ისევე, როგორც იყო 90-იან წლებში, როცა კონფლიქტის ზონაში იდილიური მშვიდობა სუფევდა, ოსი და ქართველი კონტრაბანდისტები ტკბილად ეხვეოდნენ ერთმანეთს და საქართველოს ეკონომიკის ნგრევით გემრიელად იკვებებოდნენ.
        ასეთ შემთხვევაში, ბუნებრივია, ომი არ იქნებოდა, მაგრამ რეალურად ეს იმას ნიშნავდა, რომ საქართველო უნდა შერიგებოდა «ოსური დესტაბილიზატორის» დატოვებას «გაყინული კონფლიქტის» მდგომარეობაში.
        «მერედა შერიგებოდა – რა მოხდებოდაო»!!!
        კი მაგრამ აბა დასავლური ორიენტაცია, აბა ნატო, აბა ევროკავშირი? ვინ მიიღებდა ნატოში ქვეყანას, რომელსაც «გაყინული კონფლიქტი» აქვს ქვეყნის შუაგულში? ხომ გვითხრეს ბუქარესტის სამიტზე, რომ სანამ კონფლიქტები არ გადაწყდება, მანამ «გზამკვლევსაც» კი ვერ მივიღებდით?! აბა «არშემდგარი სახელმწიფოს» იმიჯი, რომელიც საკუთარი ტერიტორიის უმნიშვნელოვანეს ნაწილებს ვერ აკონტროლებს? და რომელსაც საზღვარი (სახელმწიფოებრიობის უპირველესი ნიშან-თვისება) არ გააჩნია?!

        რაც შეეხება მთავარ ეპიზოდს: 7-8 აგვისტოს ამბებს, ამ თემაზე არ წყდება და ალბათ კიდევ დიდხანს არ შეწყდება კამათი. ბევრი დღესაც თვლის, რომ მიზანშეწონილი იქნებოდა, თვით სამხრეთ ოსეთში განლაგებულ ქართულ ქვედანაყოფებს, გენერალ ყურაშვილის მეთაურობით, გაემართათ თავდაცვითი ბრძოლები ლიახვის ხეობაში, სხვა ქართულ სოფლებში, ხოლო საქართველოს შეიარაღებული ძალები არ შესულიყვნენ რეგიონში. ამით ქართულ მხარეს მიეცემოდა შესაძლებლობა, მთელი მსოფლიოს თვალწინ დაეფიქსირებინა, რომ ომი დაიწყეს ოსმა სეპარატისტებმა.
        თუმცა, ამ არგუმენტის ავტორები ორ, ძალიან მნიშვნელოვან გარემოებას არ ითვალისწინებენ:
        პირველ რიგში, ისინი გულისხმობენ, რომ გენერალ ყურაშვილის მებრძოლები, ქართული მოსახლეობის ევაკუაციის შემდეგ, იმ სოფლებში დარჩებოდნენ და დღეების, კვირეების განმავლობაში გმირულ წინააღმდეგობას გაუწევდნენ მტერს.
        თუმცა პრეზიდენტი სააკაშვილი, როდესაც შეტევის გადაწყვეტილებას იღებდა, მეორე შესაძლებლობასაც ითვალისწინებდა: კერძოდ, ის მეომრები, რომლებიც ყოველმხრივ ალყაშემორტყმულნი დარჩებოდნენ ქართულ ანკლავებში, როგორც კი შეატყობდნენ, რომ «გარედან» მათ დახმარებას არავინ აპირებდა, სულ რამდენიმე საათის მასირებული ცეცხლის შემდეგ უბრალოდ დაყრიდნენ იარაღს და (ისევე როგორც 2004 წლის ზაფხულში) მტერს ჩაბარდებოდნენ. შემდეგ მათ ცხინვალში ჩამოიყვანდნენ და მთელი მსოფლიოს თვალწინ ისევე სამარცხვინოდ დააჩოქებდნენ. მეორედ ასეთ თავსლაფისდასხმას ქართული ცნობიერება უკვე ვეღარ გადაიტანდა და ეს მიხეილ სააკაშვილმა კარგად იცოდა. გარდა ამისა, თუკი საქართველო შეეცდებოდა მთელი მსოფლიოსათვის იმის დემონსტრირებას, რომ იგი მხოლოდ თავს იცავს ოსური ფორმირებების შეტევისაგან, ამას შედეგად ის მოჰყვებოდა, რომ მთელი მსოფლიოსთვის ეს იქნებოდა არა «რუსულ-ქართული», არამედ «ქართულ-ოსური» კონფლიქტი, ხოლო დასავლეთი ნებისმიერ კონფლიქტში ყოველთვის სუსტს უჭერს მხარს და მის არგუმენტებს ისმენს
        აი, ამ ორი მოსაზრების გათვალისწინების გარეშე ხელისუფლების ცალსახად დადანაშაულება («გარედან» ჯარი რას შეჰყავდა, მოსახლეობის ევაკუაცია მოეხდინა და თავდაცვითი ბრძოლები ქართულ სოფლებში გაემართაო) – სრულებით უსაგნოა. შეგახსენებთ პრეზიდენტ სააკაშვილის ბოლოდროინდელი განცხადებას: «თუ თბილისის თავზე ოსური დროშა აღიმართებოდა, დასავლეთი აბსოლუტურად გულგრილი იქნებოდა და ამას ჩვენს საშინაო საქმედ ჩათვლიდაო»
        რაც შეეხება იმას «კარგი, ვთქვათ ჯარი შეეყვანა, ოღონდ ცხინვალს ნუ შეუტევდა და ნუ დაბომბავდაო» - ფაქტია, რომ სეპარატისტთა საცეცხლე წერტილების უმრავლესობა (საიდანაც თამარაშენი და სხვა სოფლები იბომბებოდა) სწორედ ცხინვალში იყო განლაგებული და თუ საომარი მოქმედება იწყება, შემდეგ უკვე სამხედრო მიზანშეწონილობის ლოგიკა ერთვება საქემში.
        162 დაღუპული ოსი «ბოევიკიდან» აბსოლუტური უმრავლესიობა სწორედ ცხინვალში ჩახოცა ქართულმა არტილერიამ. Gგარდა ამისა, «გარედან ჯარის შეყვანა» ნებისმიერ შემთხვევაში მაინც აგრესიად გამოცხადდებოდა ტალიავინის მიერ, ოღონდ უკვე არა «რუსულ-ქართული», არამედ «ქართულ-ოსური» ომის ფარგლებში. უბრალოდ, ტალიავინის დასკვნაში ამ შემთხვევაში გაჩნდებოდა ასეთი ჩანაწერი: «მრავალწლიანი ქართულ-ოსური სამხედრო კონფლიქტის ესკალაცია 8 აგვისტოს სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიაზე ქართული არმიის შესვლით დაიწყო, ხოლო რუსეთი ი|ძულებული გახდა რეგიონში ჯარები შეეეყვანა ამ კონფლიქტის შეწყვეტის, მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვისა და «სამშვიდობოთა» გადარჩენის მიზნით, რის უფლებასაც მას ადრე გაფორმებული შეთანხმებები აძლევდა.
        ისტორიაში «შავ-თეთრი» ფერები საერთოდ არ არსებობს და ტყუილად ცდილობს ზოგიერთი მხოლოდ ამ ფერებში დაგვიხატოს ურთულესი ისტორიული პანორამა.
        სინამდვილეში, ერთადერთი საშუალება საქართველოს ეს ომი თავიდან აეცილებინა იყო შემდეგი: უარი გვეთქვა ნატოზე, ევროკავშირზე, დასავლურ ორიენტაციაზე; არ მოგვეთხოვა რუსების ბაზების გატანა და ხელი არ გვეხლო იმ «სტატუს-კვო»-სათვის, რომელიც აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთში ჩამოყალიბდა 2004 წლისთვის. მათ შორის, იგულისხმება მშვიდობისა და სტაბილურობის ისეთი «ძეგლი», როგორიც იყო ერგენთის ბაზრობა.
        საქართველო მაშინ ითვლეობდა «არშემდგარ სახელმწიფოდ». სამაგიეროდ, მშვიდობიანი ქვეყანა იყო და ტალიავინის კომისიასაც საქმე არ ექნებოდა.
        ხოლო თუ ვცდილობთ შევქმნათ სახელმწიფო, მაშინ იმასაც უნდა შევურიგდეთ, რომ ასეთი მეზობლის და ასეთი პრობლემების პატრონს ეს უომრად და უმტკივნეულოდ არ გამოგვივა. მაშასადამე, ჯერ ის უნდა გავარკვიოთ, საერთოდ რა გვინდა: სახელმწიფო თუ მშვიდი ცხოვრება.

       
       

        ძვირფასო მკითველო. ყველაფერს ამქვეყნად აქვს თავისი ფასი. მათ შორის დამოუკიდებლობასაც. გულწრფელად გეტყვით: მე რომ 1991 წლის 31 მარტს მცოდნოდა, ეს ყოველივე რა დაჯდებოდა, სხვა გრაფას შემოვხაზავდი ბიულეტენში.
        ამას აბსოლუტურად გულწრფელად ვამბობ და იმასაც ხაზს ვუსვამ, რომ მთელი ამ 20 წლის განმავლობაში არც პირადად მე, არც ჩემს ოჯახს არაფერი არ დაგვიკარგავს. უფრო პირიქით – ძალიან ბევრი  მოვიგე, რაკი  ჟურნალისტი ვარ, უცხოეთზე ვმუშაობ, ხოლო საქართველოსადმი ინტერესი  (ესე იგი დამსაქმებელთა ინტერესი – შესაბამისი ანაზღაურებით) არათუ მცირდება, არამედ იზრდება კიდეც.
        ეგ არის მხოლოდ: ახლახანს საფრანგეთში ვიყავი და როცა მაღაზიაში გამყიდველმა მკითხა, რა ეროვნების ხარო – არ ვუპასუხე.
        ვითომ ვერ გავიგონე კითხვა.
       

პატივისცემით
        დათო

მთელ გვერდზე

 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

არსენი

          მოგესალმებით ბატონო დავით! თქვენს საიტზე მართლაც შემთხვევით მოვხდი, მიმაჩნია რომ ეს არის პირველი მცდელობა იმისა, რომ ნორმალურ გარემოში (შესაძლებლობის ფარგლებში, რ თქმა უნდა) შეფასებულ იქნეს ბოლო ათწლეუ- ლების მანძილზე საქართველოში განვითარებული მოვლენები. რამდენიმე წლის წინ წავიკითხე თქვენი მეტად საინტერესო წიგნი “ჟამი ჭეშმარიტი”, რომლის ირგვლივ ჩემს მოსაზრებებს თუ ნებას დამრთავთ შემდგომში მოგაწვდით რამდენიმე წერილის საშუალებით. ახლა კი მინდა რამდენიმე მოკრძალებული მოსაზრება გამოვთქვა თქვენი ერთ-ერთი სტატიის მიმართ, რომელიც ზვიად გამსახურდიას ეხებოდა.
        1993 წლის 24 სექტემბერს ზვიად გამსახურდია საქართველოში დაბრუნდა, რაც მისთვის საბოლოოდ საბედისწერო აღმოჩნდა. ვფიქრობ, რომ ის პირები, რომლებიც გროზნოში ვიზიტებისას არწმუნებდნენ პრეზიდენტს იმ ეტაპზე საქართველოში მისი დაბრუნების აუცილებლობის შესახებ დგანან დიდი მორალური პასუხისმგებლობის წინაშე. ამ ნაბიჯმა გამსახურდიას ოპონენტებს (ზრდილობიანი ფორმით, ისე კი მტრებს) მისცა საშუალება დაეწყოთ უზნეო დემაგოგია თითქოს გამსახურდიას ჩამოსვლა იყო აფხაზეთში მოვლენების ტრაგიკული განვითარების მიზეზი. არადა თუნდაც მარტო სექტემბრის მოვლენების ანალიზს თუ გავაკეთებთ (1992 წლის აგვისტოდან მოყოლებულ პერიოდზე, რომ არაფერი ვთქვათ), გამოჩნდება, რომ ეს “მოსაზრება” აბსოლუტური დემაგოგია არის. ჯერ ერთი, როდესაც გამსახურდია ჩამოვიდა სენაკში 24 სექტემბრს საღამოს, აფხაზეთში უკვე ვითარება მეტად მწვავე იყო, რადგან სოხუმის მიმართულებაზე მოწინააღმდეგის დაჯგუფებას საკვანძო პუნქტების უკვე ხელთ ეპყრა (გაწმენდილი ჰქონდა გუმისთის ზოლი, აღებული ჰქონდა აჩადარა, ახალი რაიონი, სოფელი თავისუფლება, იმავე დღეს თუ 25-ში დილით ხელში ჩაიგდეს რკ სადგური და ფუნიკულიორი და ა.შ. წინსვლას ვერ ახერხებდნენ მარტო შუქურას რაიონში); ოჩამჩირის რაიონში კი 16-18 სექტემბერს აფხაზების, რუს-კაზაკებისა, კონფერდერატების (და მგონი კიდევ დნესტრისპირელების) დაჯგუფებამ ოჩამჩირე-სოხუმის დამაკავშირებელი გზის რამდენიმე ათეულ კმ-იანი მონაკვეთი დაიკავა, ეს სავსებით მოსალოდნელი იყო რადგან აქამდე ოჩამჩირის რაიონის უდიდეს ნაწილს ისედაც მტრის დაჯგუფებები აკონტროლებდნენ (113-დან 90-მდე სოფელს), აქედან გამომდინარე მათ ნებისმიერ დროს შეეძლოთ ძალების გადაჯგუფება, მაგისტრალებზე შეტევა და სოხუმისკენ მიმავალი გზების ბლოკირება (მით უფრო, რომ სოჭის ზავის შემდეგ ტყვარჩელში 2-ჯერ განხორციელდა რუსული “ჰუმანიტარული მისია”, არსებობს ცნობა იმის, რომ მეორე მეორე HUჰუმანიტ. დახმარების დროს ტყვარჩელის გზით ბოევიკებიც შეიყვანეს სატვირთო მანქანებით). მათ მართლაც აიღეს სოფლები ცაგერა, ტამიში, ლაბრა და ანუარხუს მთა ფაქიტურად მათ ხელში იყო ივლისის ზავის შედეგად, კინდღი და ახალი კინდღი ახალდაბა, დაჩა, აძიუბჟა, სადაც ქართველობა ცხოვრობდა იქ საშინელებებს სჩადიოდნენ სხვადასხვა ეროვნების კაცისკვლაში გამობრძმედილი “ბოევიკები”, განსაკუთრებით ახალდაბაში (ახალდაბელები 2-3 დღე უმკლავდებოდნენ მტერს, მაგრამ მერე ვეღარ გაუძლეს ალბათ) და ახალ კინდღში. ამაზე რატომ არავინ არ არის პასუხისმგებელი? თურმე ნუ იტყვი და გამსახურდია, რომ არ ჩამოსულიყო ყველაფერი კარგად იყო. არადა 16-18 სექტემბრის ტრაგიკული დღეეში ვინ იყო დამნაშავე? ამაზე პასუხის გაცემა არავის სურს. რეალურად აფხაზეთში სტრატეგიული თვალსაზრისით იყო უკვე ვითარება ჩვენი საწინააღმდეგო, რომლის შემობრუნება ძალზედ სათუოა შესაძლებელი იყო თუ არა.
        ამ საკითხის ირგვლივ კიდევ შეიძლება ბევრი მსჯელოობა, აწი თუ რამე ფასი აქვს.
        “24 სექტემბერს ქვეყანაში დაბრუნებული გამსახურდია სამეგრელოს ტყიან მთებში იმალებოდა ექსპრემიერ-მინისტრ ბესო გუგუშვილის, დაცვის უფროს რობინზონ მარგველანისა და სამიოდე პირადი მცველის ამარა. ხოლო ის ხუთი ათასამდე ქართველი, ლოთი ქობალიას მეთაურობით, რომლებიც ანაკლიის ბანაკში იყვნენ დისლოცირებული და გამსახურდიას სექტემბერში ზარ-ზეიმით დახვდნენ, უმალვე გაიფანტნენ, როგორც კი შეიტყვეს, რომ შევარდნაძემ დსთ-ში შესვლის გადაწყვეტილება მიიღო”.
        «ახლა ამათ უკვე რუსები დაეხმარებიან, ხოლო რუსებთან ომს რა აზრი აქვს?» - ამბობდნენ მეომრები და სახლებში მიდიოდნენ”.
        მე არ მგონია რომ ეროვნული გვარდიის შემადგენლობა მაშინ 5000 კაცს აღწევდა, ამდენი ადამიანი შეიძლება მართლაც ემორჩილებოდა მის მეთაურს, მაგრამ შეიარაღება ამდენ კაცზე მართლა არ იყო. რაც შეეხება რუსული ძალის ჩარევას, მგონი მათი მონაწილეობის ათვლა ცოტა უკანა რიცხვიდან დავიწყოთ, 3 ოქტომბერს დილით ზვიადის ერთგული გვარდიის დაჯგუფება (მგონი ძიძიგურის მეთაურობით) უბრძოლველად ხონში შევიდა, ღამე კი ხონს მხედრიონი და შინაგანი ჯარი უტევენ და რაიონი მათ ხელში გადადის. 4 ოქტომბერს მარტვილის რაიონში შემოიჭრა ქუთაისში განლაგებული რუსეთის არმიის ბაზიდან წამოსული მძიმე ტექნიკის კოლონა, მასში შემავალმა “ბტრ-80”-მა განახორციელა უმისამართო გასროლები, რის გამოც დაიღუპა რიგითი გვარდიელი, მარტვილის რ-ნის მკვიდრი 19 წლის მამუკა დანელია, ამის საპასუხოდ გვარდიელებმა შეუტიეს კოლონას და ააფეთქეს რუსული “ბეტეერი”, დაიღუპა 5 რუსი ოფიცერი, სხვები დაატყვევეს. რუსი სამხედროების აღნიშნულ ქვედანაყოფს ხელმძღვანელობდა რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს ს/ნ № 73 _ 947 მაიორი ოლეგ ზუბჩიკი, რომელიც დაატყვევეს, ასევე დატყვევებულთა და დაღუპულთა შორის იყვნენ ლეიტენანტი ი.პოპოვი, ასევე აღნიშნული შენაერთის შტაბის უფროსი, ასევე სხვა ოფიცრები: ბორისოვი, ბუნენკო, ლიტვინენკო, ალექსანდრ რაუ, რიგითები ს.ახმედოვი და სხვ. ამას მოჰყვა რუსული ავიაციის მიერ მარტვილის ჰაერიდან დაბომბვა და რაინულ ცენტრშე ნგრევა. ყველაზე საინტერესო იყო საქართველოს ცენტრალური ტელევიზიის განცხადებები ამ ფაქტის შესახებ, რომელიც იუწყებოდა, რომ ქუთაისიდან ბათუმისკენ მიმავალ რუს სამხედროებს აერიათ გზა და მოხვდნენ მარტვილის რაიონში, სადაც ისინი ვერაგულად მოკლული იქნენ “ზვიადისტები”-ს მიერო, უკაცრავად მაგრამ ქუთაისდან ბათუმისკენ მიმავალი ტრასა სამტრედიიდან ლანჩხუთისკენ გადის ან ხონში რა უნდოდათ ან მარტვილში როგორ მოხვდნენ მაშინ თუ ბათუმში მიდიდონენ, ეს ხომ სისულელეა. უფრო დამაფიქრებელია, რომ ხონში შესვლიდან მეორე დღეს ერთ-ერთი გაზეთი იუწყებოდა, რომ ზვიადისტების მხრიდან დაღუპული არის 2 უკრაინელი და 7 რუსი დაქირავებულიო. 2006 წელს “ასავალ-დასავალი”-სთვის მიცემულ ინტერვიუში იმ პერიოდში შინაგანი ჯარის ერთ-ერთი მეთაური გ.ლანჩავა იხსენებდა, რომ ხონზე შეტევის წინ მათ რიგებში იყო 7 უკრაინელი ცნობილი “უნა-უნსო”-ს ერთ-ერთი რაზმის წევრები, რომლებიც აფხაზეთის ომში ჩვენებს ეხმარებოდნენ და იქიდან იყვნენ გამოსულბი, მათ განუცხადებიათ, რომ “ქართველების შიდა ომი ჩვენი საქმე არ არის”-ო, მაგრამ იქვე მყოფმა მხედრიონელებმა გადაარწმუნეს ისინი (მგონი სამტრედიელმა ვაშაკიძეებმა), როგორც ლანჩავა აცხადებს (ისე სხვა ადგილებში ბევრ სისულელეს ამბობს ამ ინტერვიუშო ხონიდან შინაგანი ჯარის “ბეტეერს” გზა აერია და ხობში ჩავიდაო, სად ხონი და სად ხობი???), როდესაც დანაკარგზე ჰკითხა ჟურნალისტმა, ხონში 2 უკრაინელი დაიღუპაო, ეს ორი უკრაინელი ჩემი აზრით მიუხედავად იმისა, რომ იარაღით ხელში დაიღუპნენ ქართული შიდა დაპირისპირების უდანაშ- აულო მსხვერპლი არიან (ღმერთმა გაანათლოს მათი სულები ამ სამოქალაქო ომში დაღუპულ ქართველებთან ერთად). ალბათ იმ 2 უკრაინელს გულისხმობდა პრესა, რომელიც “ნაიომნიკებად” გამოიყვანეს. ამასთან ერთი ცნობაც აღმოვაჩინე ინტერნეტში რუსულ საიტზე:
        Розин Александр.
        про всё это я тоже знаю.
        А то, что служил в ОРБ свидетельствует здоровая надпись "ОРБ" над летучей мышью на могильном камне. Камень сделан по эскизам выживших сослуживцев.
        Я ж не писал, что он был в ОРБ трёхи.
        призывался он в трёху, там служил
        часть трёхи уехала в Таджикистан и Приднестровье
        а этим "подвезло" уехать в Кутаисси. Насколько я знаю (данные засекречены до сих пор), они были ОРБ в составе 58 мотострелкового полка. Как это было оформлено документально-уже второй вопрос.
        Но, факт, под г.Самтредиа (полуофициальная версия, в которую я не очень верю), БТР ОРБ направился на розыск отставшей от колонны автомашины и попал в засаду звиадистов.
        А вот дальше версии расходятся:
        1 версия (невероятная): в обмен на БТР и вооружение НВФ предложили жизнь, после чего был кровопролитный и продолжительный бой, в котором полегло 5 летучих мышей, 1 отправился за подмогой и выжил, командира подразделения захватили в плен, растреляли, но он всё равно выжил.
        2 версия (наиболее вероятная): Выполняли жутко секретное задание, попали в засаду, завалили всех в течение 2-х минут.
        Абсолютно достоверные данные: Над телами пацанов надругались, через несколько дней обменяли на снаряды к Д-30
        Антохе осталось до дембеля 10 дней. На этот выход ехать был не должен, поехал вместо друга. Судьба
        В 2008-м довелось побывать в тех краях, но ничего.....Глухо

        ეს ვაჟბატონი მგონი 2008 წლის აგვისტოშიც ბრძანდებოდა საქართველოში.
        ეს რაც ეხებოდა ერთ კონკრეტულ ფაქტს, ცნობილია, რომ 1993 წლის ოქტომბერში რუსმა სამხედროებმა სამთავრობო დაჯგუფებას 10 “T-72” ტიპის ტანკი გადასცეს, რომელიც მხედრიონმა და შინაგანი ჯარის ნაწილმა გადაიბარეს (რამდენად შეეძლოთ მათ ამ ტექნიკის ეფექტური გამოყენება ეს სხვა საქმეა). ისე კი 1993 წლის 16 ოქტომბერს როდესაც ეროვნულმა გვარდიამ სამტრედია გაათავისუფლა სენაკის ბატალიონის გვარდიელმა კ.შ-მ ქალაქის ცენტრში ხელყუმბარის ლიუკში ჩაგდებით ააფეთქა “T-72” ტიპის ტანკი, შიგნით ჭურვების დეტონაციამ ტანკის კოშკურა დიდი მანძილზე მოისროლა, ეკიპაჟს რუსი ტანკისტები შეადგენდნენ. Aამ ფაქტის შესახებ რამდენიმე წლის წინ ჟურნალ “არსენალში”-ც დაიწერა და ტელევიზიაშიც (ტელეარხ “საქართველო”-ზე) ითქვა, როგორც “T-72”-ის აფეთქების პირველი ფაქტი ქართველის მიერ, მაგრამ კონკრეტულად ვინ ააფეთქა, რომლის ინიციალები მე ზემოთ მოვიყვანე არ უთქვამთ. აი, ამ მოვლენების შემდეგ იყო ჯერ ბათუმიდან რუსული ბრონედაჯგუფების შემოსვლა და მერე უკვე შავი ზღვის სამხედრო ფლოტის მიერ ფოთის დაბომბვა და რამდენიმე დღის შემდეგ დესანტირება ფოთში სადაც უკვე სხვადასხვა ფორმირებები არბევდნენ ქალაქს და ნოემბერში ზუგდიდის რაიონის ზურგში ანაკლიაში დესანტირება (მგონი ამ ოპერაციას იგორ გიორგაძე ხელმძღვანელობდა, რომელიც თავის სპეცდანიშნ. რაზმით “ალფა” აქტიურად მონაწილეობდა 1992 წლის შემოდგომიდან გამსახურდიას ერთგული გვარდიის წინააღმდეგ განხორციელებულ ოპერაციებში, ცნობილია რომ მათ გაიყვანეს სამტრედიიდან ჯაბა იოსელიანი, რომელიც ლამის ტყვედ ჩავარდა, მისი დაცვის უფროსი თამაზ ფანჩულიძე და ბორჯომის რაზმის მეთაური გიგა გელაშვილი სენაკის ბატალიონმა დაატყვევა განაიარაღა, შელაპარაკება (???) მომხდარა ამ დროს მათ შორის, სადაც ფანჩულიძეს კითხვაზე ვინ ხარო, უპასუხია “თანამშრომელი ვარ”-ო, გვარდიელებს კი მართლა პოლიციელები ეგონათ, ნეტა ტელევიზორში მაინ ცარ ყავდათ ნანახი? საინტერესოა.
        ისე კი ამ მოვლენების შესახებ ბევრი საუბარი შეიძლება მგონი 16 წლის შემდეგაც. საწყნია, რომ გადამწყვეტ მომენტშიც ვერ მოხეხდა ქართული ფორმირებების ერთიან ძალად დარაზმვა, რამაც მეტად უარყოფითი გავლენა იქონია, როგორც ფაქტობრივ შედეგებზე ისე ამ ფორმირებების მორალურ სულისკვეთებაზეც რაც აისახებოდა მოსახლეობის მიმართ მათ საოცარ დამოკიდებულებაში (ეს ცალსახად უფრო ე.წ. სამთავრობო ფორმირებებს ეხება ცალკეული გამონაკლისების გარდა) და იწვევდა მათ მიმართ სიძულვილის ზრდას, მაგრამ ეს შედარებით სხვა საკითხია.
        რაც შეეხება დღევანდელ “საპარლამენტო კომისიას” ეს ხელისუფლების მიერ გათამაშებული მორიგი ფარსი მგონია, ასევე ცალკეული ჟურნალისტების დამოუკიდე ბელი გამოძიებებიც გამსახურდიას სიკვდილის ირგვლივ პრესის ფურცლებზე სენსაციური ინფორმაციების გავრცელებით ვიღაცის ინტერესებში ჯდება. დღევანდელ პოლიტიკურ სპექტრს მგონი გამსახურდის სიკვდილი და საერთოდ 1991-94 წწ მოვლენების გამოძიება სულ არ ანაღვლებს, არც ხელისუფლებას არც ე.წ. რადიკალურ და არც ე.წ. ზომიერ ოპოზიციას, აქა-იქ მიმოფანტული, გაუგებრობაში მოხვედრილი ყოფილი ზვიადელების ჩათვლით.
        რაც შეეხება თქვენს მიერ ნახსენებ მუხროვანის ე.წ. “პუტჩს” იქ დასახელებული ორი პიროვნება აწ განსვენებული გია კრიალაშვილი (ღმერთმა ნათელში ამყოფოს მისი სული) და უკანონო პატიმრობაში მყოფი კობა ოთანაძე არ იყვნენ მგონი მაინცდამაინც თენიზ კიტოვანის თანამებრძოლები, კრიალაშვილი როგრც მე მაქვს ინფორმაცია საერთოდ არ მონაწილეობდა თბილისის ძმათამკვლელ დაპირისპირებაში და დასავლეთში გამართულ ბრძოლებში, ის 1990-91 წლებში “თეთრი გიორგი”-ს დაჯგუფებასთან ერთად სამაჩაბლოში იბრძოდა და 1992-93 წლებში ამავე ფორმირებასთან ერთად აფხაზეთში, სადაც როგორც მსმენია სვანეთით გამოსვლისას მან პირადი გმირობის და სიცოცხლის რისკის ფასად შეძლო ტანკით თუ “ბეემპე”_თი გადაჩეხილი მეომრის გამოყვანა ამის დანახვაზე გადახტა რა ხიდიდან (ერთ-ერთი რომელიც ბრონემანქანის ქვეშ მოყვა დაღუპულა იქვე). რაც შეეხება ოთანაძეს რაც ვიცი მცირე ინფორმირებულობიდან გამომდინარე ის ჯერ პოლიციის სკოლის კურსანთა შემადგენლობაში იყო სამაჩაბლოში, მერე კი სატრანსპორტო პოლიციის რიგებში იბრძოდა აფახაზეთში და კიტოვანს საეთოდ იცნობდა კი.
        თქვენი მოსაზრებები ძალიან საინტერესოა და ახასიათებს მკვეთრი განსხვავება ზოგადად ქართულ ჟურნალისტიკაში დამკვიდრებული “სტერეოტიპულობის” მიმართ.
        მოუთმენლად ველი თქვენს პასუხს და მოსაზრებებს აღნიშნული საკითხების ირგვლივ.
        პატივისცემით მკითხელი არსენი
       
         
       
       
       
       
       

    P.S. ზემოთ მოტანილი მასალა თუ გნებავთ გამოაქვეყნეთ თქვენს საიტზე თუ გნებავთ არა, ისე კი მგონია, რომ არ არის იმ დონის რომ გამოქვეყნდეს, აი ქვემოთ მოყვანილი მასალის გამოქვეყნება კი მგონი არ იქნება მართებული, ისე თქვენი აზრი მაინტერესებს ძალიან რამეს თუ დაამტებდით;
       
       

        თქვენი როგორც ისტორიკოსის და ჟურნალისტის მაღალი კვალიფიკაციიდან გამომდინარე ერთი შეკითხვა მინდა დაგისვათ: დასავლეთში სამოქალაქო ომის პირობებშიც კი, რამ გამოიწვია განსაკუთრებით სამეგრელოს რეგიონის მცხოვრებთა მიმართ (ყველა ზვიადისტი ვერ იქნებოდა და ამაზე უფრო კონკრეტულადც შემიძლია მოგახსენოთ) ე.წ. სამთავრობო ფორმირებების ასეთი აგრესიული დამოკიდებულება (უფრო სრულყოფილი სურათისთვის თუ გნებავთ მერე დიდი რაოდენობით ფაქტებსაც და მათ შემსრულებლებსაც ჩამოგითვლით) ან იქნებ არ იყო ეს აგრესია და იყო ომისთვის დამახასიათებელი მოვლენა თუ იყო მოვლენა რომელსაც ეძლევა სამხედრო დანაშაულის კვალიფიკაცია. (თავად გვარდიის, მხედრიონი-ს, “თეთრი არწივი”-ს თუ სხვა ფორმირებების წევრები მიუთითებენ რომ ქაოსის პირობებში ისარგებლეს ადგილობრივმა და ჩასულმა კრიმინალებმა ე.წ. შავი სამყაროს წევრებმა და ფომირებებს მიტმასნილებმა (სამწუხაროა, რომ ეს შავი სამყარო ერთგვარ ცალკეულ სოციალურ ფენად ჩამოყალიბდა 80-იან წლებში), ეს გასაგებია და უიმისობაც არ იქნებოდა ცხადია, მაგრამ “პრისტუპნიკი” თუ “კაი ბიჭი” ტანკით და “აგეესი”-თ მოძრავი მე არ მინახავს და მიტმასნილი შეიძლება 5 ან 6 იყო ბატალიონში და რა მაინცდამაონც მეთაური?. ბატონო დავით, ამ არასრულ და მოკლე (ინფორმაციის ნაკლებობიდან გამომდინარე) "სია"-ში მოყვანილი ფაქტების 99,9% რეალურია..... შეიძლება ერთი ან რამდენიმე უზუსტობა იყოს .. ისიც მცირედი..."სია" შედგენილია 90-იანების გაზეთებიდან ამოკრეფილი ფაქტების საფუძველზე....
        მგონი ომი თბილისშიც გაგრძელდა...მართლა გულსატკენია... მე კი უოფილი დეპუტატის კოკა გუნცაძის მიერ რამდენიმე თვის წინ “საკანი ¹5”-ში გამოთქმული ფრაზა დამამახსოვრდა, რომელიც გასული წლების მოვლენებს შეეხო დღევანდელობასთან კავშირში და რომელიც ასე ჟღერდა:

“ჩვენ თავისუფლება მოვიპოვეთ და დაგვემართა კიდევაც”-ო.
       
       
                

         90-იან წლებში ქაოსურ ვითარებაში დაღუპული გვარდიელები,

     და თავდაცვის სამინისტროს თანამშრომლები და სამხედრო მოსამსახურეები:

 

   1. ნუცუბიძე ნუგზარ – გვარდიის სამმართველოს სპეც. ასეულის წევრი  

                      1992. ოქტომბერში მოკლეს საკუთარ სახლთან

                      ავჭალაში, ლიბანის ქ-ზე. M

   2. ლაბაძე ნუგზარ (18 წლის) –  ბატალიონი თეთრი არწივი” _ 1993. 2 თებერვალს დაიღუპა  

                                   წერეთლის გამზირზე, გამოფენასთან პოლიციასთან

                                   სროლების დროს

   3. იმედაძე მერაბ _  (მცხ: სოხუმი, გელოვანის ქ.¹8) ბატალიონი თეთრი არწივი” – 1993.

                       თბილისში, ნახალოვკაში (კონკრეტულად მუშკორის ¹2-თან) დაიღუპა

                       სამხედრო პოლიციასთან სროლებისას

   4. ცირეკიძე ზაზა – (მცხ: ორხევის დასახ.) მოკლეს თბილისში 1993წ ივლისში.

   5. რუსიშვილი გელა _ თბილისი - 28-ე ბატალიონის მეთაური, მოკლეს კახეთში 1993წ.

   6. ქებაძე ზურა _ თბილისი (მცხ: მთაწმინდა, გრიბოედოვის 21”ა”) – გიორგიწმინდის

                             ასეული – მოკლეს საგარეჯოში 1992 წლის 23 ნოემბერს

   7. ზივზივაძე გია _ თბილისი (ორთაჭალა, ნადიკვარის ქ.5) – გიორგიწმინდის ასეული –

                                         მოკლეს საგარეჯოში 1992 წლის 23 ნოემბერს

   8. ზაქარიანი ბორია _ გიორგიწმინდის ასეული – მოკლეს საგარეჯოში 1992 წლის

                                                   23 ნოემბერს

   9.  რუსი ვიტალი ??? – გიორგიწმინდის ასეული მოკლეს საგარეჯოში 1992 წლის 23 ნოემბერს

   10. ბიჩინაშვილი ბადრი – რუსთავი – ბატალიონი “ავაზა” – 1993წ დეკემბერში

                                                  მოკლეს სანზონის პოლიციაში

   11. ბიჩინაშვილი ამირან – რუსთავი – ბატალიონი “ავაზა” – 1993წ დეკემბერში

                                                  მოკლეს სანზონის პოლიციაში

   12. გალუსტაშვილი რუდიკ _ თბილისი  -  ბატალიონი “ავაზა” – 1993წ დეკემბერში

                                                  მოკლეს სანზონის პოლიციაში

   13. ჩხარტიშვილი დათო – თბილისი (მცხ: ოქროს უბანი, წინამძღვრიშვილის 84) –

                  ბატალიონი “ავაზა” – 1993წ  დეკემბერში მოკლეს სანზონის პოლიციაში

   14. მაღრაძე ივერი – ბორჯომი – “თეთრი არწივი” – 1995წ. მოკლეს მხედრიონელებმა

                                                      ბორჯომში

   15. აკოფიანი ედიკ– ბორჯომი – “თეთრი არწივი” – 1995წ. მოკლეს მხედრიონელებმა

                                                      ბორჯომში

   16. კაპანაძე ამირან “მაესტრო” (მცხ: ფონიჭალა-3) “თეთრი არწივი” – დაიღუპა 1994წ 31 აგვისტოს

   17. კაპანაძე გიო – ხაშურის ბატალიონი 13.X.1993წ. ხაშურში მოკლა ვინმე ბარბაქაძემ,

                 რომელიც შემდეგ მოკლული იქნა ბატალიონის მეთაურის “გოჩა-რიჟა”-ს მიერ

   18. ლომიძე ნუკრი –ხაშურის ბატალიონი 13.X.1993წ. ხაშურში მოკლა ვინმე ბარბაქაძემ  

               რომელიც შემდეგ მოკლული იქნა ბატალიონის მეთაურის “გოჩა-რიჟა”-ს მიერ

   19. ლომიძე ავთო – ხაშურის ბატალიონი _ მოკლა ხაშურის ბატალიონის მეთაურმა

                                             “რიჟა”-მ (გოჩა კაპანაძემ)

   20. ბარბაქაძე – ხაშურის ბატალიონი _ (მოკლა ამავე ბატალიონის გვარდიელმა

                                            ავთო ლომიძემ)

   21. ნემსაძე გია “სპილო” (22 წ) – ქუთაისის ბატალიონი – დაიღუპა 1992წ. 6 მაისს

                    ზესტაფონის რ-ში  დანაშაულებრივ ჯგუფთან სროლების დროს

   22. წითელაშვილი ნიაზ _ ბაღდათი – ბატალიონი “ავაზა” – 1992წ. 9 დეკემბერს

                                        მოკლეს ზესტაფონის პოლიციის შენობაში

   23. ჯიბლაძე ჯ.  თბილისი – მეთერთმეტე  ბრიგადის შაუმიანის 112-ე მმ ბატალიონის

                             რიგითი – დაიღუპა 1993წ. 9 სექტემბერს მარნეულში

                            სვანებთან საქმის  გარჩევისას,  თვითონ კი მოკლა 2 სვანი

   24. აბესაძე მამუკა თბილისი – მეთერთმეტე  ბრიგადის 110-ე სატანკო ბატალიონი –

                                                              მოკლეს მარნეულში

   25. საგანელიძე სოსო – თბილისი ( მცხ:მთაწმინდა, გოგჩის ქ.7)  – 1994 წლის აგვისტოში

                                                                     მოკლეს თბილისში

   26. კაკიაშვილი ზურა “კახელო” – თბილისი (მცხ: ოქროს უბანი, არდონის ქ.)

                                     “თეთრი არწივი”-ს წევრი, მოკლეს საკუთარ

                                      სახლთან 1993წ. 11 აგვისტოს ამავე

                                      ბატალიონის წევრებმა

   27. თავაძე გია _  (მცხ: მთაწმინდა. რუსთაველის პრ.40) – “K-9”  ჯგუფის წევრი –

                                  მოკლეს 1993წ. 9 ნომბერს ალექსანდრეს ბაღთან

   28. მოსაშვილი - (მცხ: მთაწმინდა…………) – “K-9”  ჯგუფის წევრი –

                                  მოკლეს 1993წ. 9 ნომბერს ალექსანდრეს ბაღთან

   29. კოჟუხოვი ოლეგ “შიპო” (მცხ: მთაწმინდა. თაბუკაშვილის ქ.) – “K-9”  ჯგუფის წევრი –

                                  მოკლეს 1993წ. 9 ნომბერს ალექსანდრეს ბაღთან

   30. კურდიმოვი -  და 31. მაგომედოვი - თავდაცვის სამინისტროს ¹1 საგანგებო Bბატალიონის

                                      წევრი, 1993წ. მაისში მოკლული იქნენ მაშინ ამავე

                    ნაწილის და შემდგომში “გორდა”-ს ფორმირების წევრის პავლიაშვილის მიერ

                      ბატალიონის შტაბში (თბილისი, უზნაძის ქ); საინტერესო ფაქტია, რომ

                     პროკურატურას 1995 წელს პავლიაშვილზე (ის ცხოვრობდა ლოტკინის

          უბანში) გამოცხადებული ჰქონდა ძებნა, როდესაც ის კარგა ხნის დაღუპული იყო თვით

                    პავლიაშვილი დაიღუპა 1993წ. სექტემბერში სოხუმის რაიონში

    32. მექევრიშვილი ვანო – საგარეჯო – გიორგიწმინდის გვარდიის  ასეულის

                          Oოფიცერი – მოკლეს საგარეჯოში 1992 წლის 23 ნოემბერს

    33. ჯოხაძე ავთო – მე-11 ბრიგადის სადაზვერვო ბატალიონის უფროსი, პოლკოვნიკი–

                       1993წ. 3 აგვისტოს ჩაქოლეს დიღმის მასივში

    34. ელბაქიძე    _ მე-11 ბრიგადის ოფიცერი - 1993წ. 3 აგვისტოს ჩაქოლეს დიღმის მასივში

    35. ახობაძე გიორგი _ თბილისი (მცხ: პავლოვის პრ, 29 “ა”) – “თეთრი არწივი”-ს

                         წევრი 1994წ. სექტემბერში მოკლეს თამარ მეფის ხიდთან

    36. 1993 წლის ოქტომბერში თბილისის სამხედრო კომენდატურის მიერ დახვრეტილ

       იქნა გვარდიელი ???

  

    37. 1992წ 13 თებერვალს ვაკის პარკთან მანქანიდან გასროლით მოკლეს გვარდიელი

    38. ჩოხელი გოჩა  - თბილისი (მცხ: ნაძალადევი) – 1993 წელს მოკლა მოქალაქე

                                         ბადოევმა. M მისი ძმის მკვლელობის გამო

    39. კეკელია დაჩი -  თბილისი (მცხ: პავლოვის პრ, 29 “ა”) – “თეთრი არწივი”-ს

                                            წევრი  1994წ. მოკლეს საკუთარ სახლთან

    40. ბაქრაძე იკა -  თბილისი (მცხ: პავლოვის პრ, 29 “ა”) – “თეთრი არწივი”-ს წევრი

                                                          1994წ. დაიღუპა ბორჯომში

    41. ტატინაშვილი ალეკო _ თბილისი (მცხ: დიღმის მას) – 1992წ. აპრილში მოკლეს თბილისში

    42. კირკიტაძე გოგა – თბილისი (მცხ: ვაჟა ფშაველას I ჩიხი, 5) სასაზღვრო ჯარების

                                         რიგითი – მოკლეს 1994წ. იანვარში თბილისში

    43. კეკელიძე ნიკუშა – თბილისი – თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, ბატალიონ

                          “გორდა”-ს მეთაური – 1994წ. თებერვალში ააფეთქეს თბილისში

    44. ხარებავა ჟორა – თბილისი (მცხ: დიღმის მას. I კვ. კორ. 3ბ) _”ჩოლოყაშვილი”-ს სახ. 

                                პოლკის ოფიცერი – მოკლეს თბილისში 1994წ. აპრილში

    45. ლეთოდიანი ბესო - თბილისი (მცხ: დიღმის მას) _”ჩოლოყაშვილი”-ს სახ. პოლკის

                                                    წევრი – დაიღუპა თბილისში

    46. ფირცხალავა ვაკო – თბილისი (მცხ: დიღმის მას) _”ჩოლოყაშვილი”-ს სახ.

                                          პოლკის  წევრი – დაიღუპა თბილისში 1994წ.

    47. ვაშაკიძე დათო  – თბილისი (მცხ: დიღმის მას) _”ჩოლოყაშვილი”-ს სახ.

                                          პოლკის  წევრი – დაიღუპა თბილისში 1995წ.

    48. სამსონაძე კახა _ თბილისი (მცხ: დიღმის მას) _”ჩოლოყაშვილი”-ს სახ.

                                          პოლკის  წევრი – დაიღუპა თბილისში 1994წ.

    49. მელიქიშვილი ვასიკო _ თბილისი (მცხ: დიღმის მას) _”ჩოლოყაშვილი”-ს სახ.

                                          პოლკის  წევრი – დაიღუპა თბილისში 1994წ.

    50. კობერიძე ვასკა _ თბილისი (მცხ: დიღმის მას, Vკვ, კორ.1) _”შავნაბადა”-ს ბატალიონის

                ყოფილი და უშიშროების სამინისტროს სპეც.რაზმი “ომეგა”-ს მოქმედი წევრი –

                                                                   დაიღუპა თბილისში 1994წ.

    51. ბარათელი დათო _ თბილისი (მცხ: დიღმის მას. ) _”ჩოლოყაშვილი”-ს სახ.

                                          პოლკის  წევრი – დაიღუპა თბილისში 1994წ.

    52. გელაშვილი თემურ _ თბილისი _ ბატალიონ “ავაზა”-ს მეთაური – 1992წ.

                                             26 აგვისტოს მოკლეს ქ.ზუგდიდში

    53. კერესელიძე ნუგზარ _ თბილისი (მცხ: გლდანის მას, Iმრ/ნი, კორპ.20)

                             _ ბატალიონ “ავაზა”-ს შტაბის უფროსი

                               1992წ.  26 აგვისტოს მოკლეს ქ.ზუგდიდში

    54. ჯიოშვილი ტრისტან _ ბატალიონ “ავაზა”-ს მეთაურის მოადგილე – 1992წ.

                                             26 აგვისტოს მოკლეს ქ.ზუგდიდში

    55. მანაგაძე რეზო – ქუთაისის ბატალიონი _ 1992წ. სექტემბერში მოკლეს ს.რუხში

    56. დვალიშვილი –  ქუთაისის ბატალიონი _ 1992წ. სექტემბერში მოკლეს ს.რუხში

    57. თურმანაული ნიკუშა -   სადესანტო-მოიერიშე ბატალიონის ოცმეთაური – 1993წ.

                               სექტემბერში ფოთთან მანქანაში ჩაცხრილეს

    58. ქსოვრელი აჩიკო _ თბილისი (მცხ: სანზონა, ღრმაღელის ქ.13)

                           სადესანტო- მოიერიშე ბატალიონი – 1993წ სექტემბერში

                           ფოთთან მანქანაში ჩაცხრილეს

    59. შანიძე აჩიკო – თბილისი (მცხ: ვაჟა ფშაველას გამზ.) თავდაცვის სამინისტროს

        საგანგებო ბატალიონის წევრი – მოკლეს თბილისში 1993წ. 4 მარტს საკუთარ სახლთან

    60. დანელია ზვიად – გვარდიის წევრი – მოკლეს თბილისში საკუთარ უბანში

    61. ნადირაძე დათო თბილისი (მცხ: საბურთალო, დოლიძის ქ. კორპ.6) –

                                26-ე ბატალიონის გვარდიელი – ვერაგულად მოკლეს 1992წ.

                                24  ივნისს თბილისის ტელევიზიასთან

    62. მამეიანი პელე – (მცხ: გლდანის მას) – ბატალიონ “ავაზა”-ს გვარდიელი –

                              ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, 1993წ. აგვისტოში

    63. ხილაძე ა. ბათუმი – ოზურგეთის ბატალიონის გვარდიელი – ტრაგიკულად დაიღუპა 1992წ

    64. ადამაშვილი ილია – თბილისი (გლდანის.IIIმრ/ნი) _ “თეთრი არწივი”-ს სადესანტო-

                            მოიეირშე ბატალიონის წევრი 29.05.1993წ. მოკლეს დრანდაში

    65. შეროზია თამაზ _   თბილისი  (მცხ: ვარკეთილი_3, Iმ/რ, კორპუსი ¹2) _ “თეთრი

     არწივი”-ს სადესანტო-მოიეირშე ბატალიონის ოფიცერი  წევრი 29.05.1993წ. მოკლეს დრანდაში

    66. გობრინიძე იკა “კოიოტა” თბილისი (მცხ: საბურთალო, პავლოვის პრ, 29-2) –

                                  1995წ. 21 მარტს საკუთარ სახლთან  მოკლეს მხედრიონელებმა

    67. ჩოთირიძე იმედა – გარდაბნის რ-ნი ს.ახალსოფელი – მარტყოფის ასეულის

            გვარდიელი – მოკლეს მუხრანის ბატალიონის  გვარდიელებმა, როცა ის მათი

           უმსგავსო მოქმედებების აღკვეთას ცდილობდა 1992წ. 7 აგვისტოს ს.გამარჯვებასთან

    68. გიორგაძე – თერჯოლის ასეული – 1993წ. ტრაგიკულად დაიღუპა

                                                     ნაწილის ბაზაზე

    69. ცუხიშვილი ვახო  _ ახალციხის სამხედრო პროკურორი –

                                 1995წ. ბორჯომში  მოკლეს  მხედრიონელებმა

    70. გორელი გვარდიელი, “ჩოლოყაშვილი”-ს სახ. პოლკის “ბეემპეშნიკი” მიხო 1992

             წლის დეკემბერში სამხედრო პოლიციის მიერ მოკლული იქნა სოხუმში

    71. ვარდანაშვილი ზაზა დედოფლისწყაროს რ-ნი და   72. არაქელოვი ა. _ თბილისი –

             ბატალიონი “ავაზა”-ს წევრები – 1993  წლის 28 ივნისს ს.გლდანში მოკლეს,

             გამოძიების ვერსიით ასევ ბატალიონის  გვარდიელებმა, 1996 წელს ამ მკვლელობის

             მოტივით დააპატიმრეს ავაზელები: თბილისელი დათო კორაშვილი, გურჯაანელი

              ვეფხია ჭამიაშვილი,  დუშელები კარლო მურზაშვილი და ალ.ტურაშვილი,

              რუსთაველი ვანო ტაბატაძე

    73. ძამაშვილი ?  თავდაცის სამინისტროს განსაკუთრებული დანიშნულების

                                ბატალიონი – ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში

    74. ჩხარტიშვილი კახა _ გვარდიის I ბრიგადა – 1992წ. 12.09. მოკლეს ს.რუხში

    76. ლიჩელი გელა თბილისი _ 28-ე ბატალიონი – დაიღუპა 1992 წლის 11 მაისს

                                                       ტრაგიკული შემთხვევისას

    77. ხვედელიძე კობა ახალციხის რ-ნი _ 28-ე ბატალიონი – დაიღუპა 1992 წლის

                                             11 მაისს  ტრაგიკული შემთხვევისას

    78. თარგამაძე ზაზა  თბილისი (მცხ: დიდუბე) – გვარდიის ოფიცერი – 

                                           მოკლეს 1992წ. ოქტომბერში თბილისში

    79. სიხარულიძე უშანგი – კასპის გვარდიის ოფიცერი _ 1994წ. ტრაგიკულად 

                                                               დაიღუპა კასპში

    80. ბოიჩენკო იგორ - თავდაცვის სამინისტროს განსაკუთრებული დანიშნულების ბატალიონი  

                                                   – დაიღუპა თბილისში 1994 წლის 12 მარტს

    81. მალაციძე _ თბილისი (მცხ: საბურთალო, ვაჟა ფშაველას გამზ.VIIკვ. 21) –

                            ბატალიონი “ავაზა”- 1993წ სექტემბერში დაიღუპა თბილისში

    82. ველიჩკო ნიკოლოზ – თავდაცვის სამინისტროს სამმართველოს უფროსის მოადგილე –  

               1992 წლის 29 ოქტომბერს მოკლეს ისანში კრიმინალებმა (ვინმე ზაზა გამყრელიძემ

                            და ვინმე ოთარ ბერიძემ) იარაღის წართმევის მიზნით

    83. ყურაშვილი დათო – თბილისი (მცხ: დიღმის მას. Vკვ._კორპ.21) _ შავნაბადას ბატალიონი  – 1992 წლის 10 ნოემბერს მოკლეს ფოთში

    84. კახაძე კახა – თბილისი – გვარდიელი - მოკლეს 1992წ. ოქტომბერში თბილისში

    85. ბიჭიკაშვილი ჯაბა (მცხ: თემქა) – მოკლეს 1992წ აგვისტოში თბილისში

    86. ფანჯავიძე რამაზ – თავდაცვის სამინისტროს განსაკუთრებული სამმართველოს

                          ოპერ. განყოფილების უფროსი – 1992წ დეკემბერში მოკლეს 

                          მარნეულის რ-ნის დაბა შაუმიანში

    87. ჭილაშვილი ზურა – მცხეთის რ-ნი – ორხევის გვარდიის ასეული –

                            მოკლეს 1992წ ოქტომბერში მცხეთაში

    88. ბერძენიშვილი მამუკა – დაიღუპა 1994 წლის ივნისში

    89. კვერნაძე ზურა – ქუთაისის ბატალიონი – დაიღუპა 1992 წლის 9 იანვარს

    90. ჩაკვეტაძე დათო – 1992წ სექტემბერში მოკლეს თბილისში

    91. იკაევი ედიკ მცხეთის რ-ნი დაბა ზაჰესი (19 წლის) – ბატალიონი “თეთრი არწივი” –

                                                        მოკლეს აგუძერაში

    92. ბიწაძე მიშა – სრ ¹28-ე ბატალიონი – 1993წ იანვარში მოკლეს თბილისში

    93. ზედელაშვილი ზ. – თავდაცვის სამინისტროს თანამშრომელი – მოკლეს 1994წ

                                                         მაისში მცხეთის რაიონში

    94. გელაშვილი ნიკა –  ბატალიონი “ავაზა” – 1993წ 15 ივნისს პოლიციამ დახვრიტა  ქუთაისში

    95. გელაშვილი დათო – ბატალიონი “ავაზა” – 1993წ 15 ივნისს პოლიციამ დახვრიტა ქუთაისში

    96. 1992წ 5 ივნისს გორის ¹11 ბატალიონის ბაზაზე გვარდიელ თემურ პაქსაშვილს

       გაუვარდა ავტომატი რის გამოც დაიღუპა გვარდიელი ბესო ქორქაშვილი

    97. 1993წ. 28 იანვარს თბილისის მეტრომშენის დას. Gგანლაგებულ გვარდიის

      “თეთრი არწივი”-ს ბატალიონის ბაზაზე ატყდა სროლები, რის შედეგად დაიღუპა გვარდიელი.....

    98. “დევიატკა”-ს რაზმის წევრი მოკლა მხედრიონელმა “ბუღა”-მ ფოთში 1992წ 4 აპრილს

    99. 1992წ. 5 დეკემბერი – თბილისში, კუკიაზე ნახეს მოკლული გვარდიელის გვამი

   100. 1992წ 14 მაისს ჭიათურის ბატალიონის ბაზაზე შემთვევით გაუვარდა გვარდიელს

       რის გამოც დაიღუპა ბატალიონის მეთაური

   101. ირემაშვილი გ. კასპის რ-ნი – “თეთრი არწივი”-ს წევრი – 1993წ თბილისის ზღვაზე

                                    მოკლეს ამავე ბატალიონის წევრებმა

   102. გოგია თამაზ – თბილისი (მცხ: თემქის დას.) “თეთრი არწივი”-ს წევრი –

                                        1993წ ტრაგიკულად დაიღუპა ავტოავარიაში

   103. ესებუა ლაშა – თბილისი – “დევიატკა”-ს რაზმის წევრი

   104. მათიაშვილი გიორგი – გურჯაანის რ-ნი – ბატალიონი “ავაზა” – მოკლეს 1995წ

                                                   30  ივლისს ყვარლის რაიონში

   105. დათიაშვილი გიგა _ წყალტუბოს რ-ნი ს, გეგუთი – ქუთაისის 21-ე ბრიგადა –

                                    პოლიციელებმა მოკლეს გეგუთში 1993წ 31 ივლისს

   106. გრძელიძე თენგიზ – “თეთრი არწივი”-ს ბორჯომ-ბაკურიანის ბატალიონის

                   გვარდიელი _ 1992წ აპრილში ლინჩის წესით მოკლეს ბორჯომში

   107. კუდიშევი დიმა  – “თეთრი არწივი”-ს ბორჯომ-ბაკურიანის ბატალიონის

                   გვარდიელი _ 1992წ აპრილში ლინჩის წესით მოკლეს ბორჯომში

   108. 1992წ 15 თებერვალს თბილისში 5 დეკემბრის ქუჩაზე (სამგორის რ-ნი) მანქანიდან 

           ავტომატის გასროლით მოკლეს გვარდიელი

   109. ხინჩაგიშვილი გიორგი – თბილისი (მცხ: ვარკეთილი-3, IIIმ/რ, კორ.38) – 5 იანვარს

                       დაინიშნა დუშეთის კომენდანტად, დაიღუპა 6 იანვარს დუშეთში

   110. ფახურიძე გოჩა თბილისი (მცხ: გლდანის მას. IIIმ/რ) – ქუთაისის ბატალიონის

                                              გვარდიელი _ დაიღუპა 1992წ 9 იანვარს

   111. გაჩეჩილაძე გია თბილისი – მოკლეს 1993წ 29 იანვარს თბილისში

   112. ხიზამბარელი გოჩა “ბუდიონა” თბილისი (მცხ: გლდანის მას.VIIმ/რ კორ.17) _

                                    “თეთრი  არწივი”-ს ბატალიონის (ე.წ.დშბ-ს ერთ-

                           ერთი    მეთაური – 1994წ იანვარში დაიღუპა თბილისში)

   113. ზუბადალაშვილი მიშკა  თბილისი (მცხ: დიდუბე, აბასთუმნის ქ.9) – ბატალიონი “თეთრი 

                   არწივი”-ს გვარდიელი – 1994წ 8 მარტს მოკლეს კოლმეურნეობის მოედანზე

   114. ჯელია ჯემალ _ თბილისი (მცხ: დიღმის მას. Vკვ. – კორპ.¹20) _ შავნაბადას ბატალიონი – 1992 წლის 10 ნოემბერს მოკლეს ფოთში

   115. ასლამაზიშვილი ნიკა _ თბილისი (მცხ: დიღმის მას. Vკვ.     ) _  შავნაბადას ბატალიონი –  1992 წლის 10 ნოემბერს მოკლეს ფოთში

   116. იჩქითი მალხაზ – გორის ¹11 ბატალიონი – მოკლა ამვე ბატალიონის გვარდიელმა

                                                                  კახა მახარაშვილმა

   117. ტუღუში კახა –თბილისი _ 1993 წლის 25 იანვარს მოკლა ასევე გვარდიელმა მამუკა  ტუღუშმა

   118. გეჯაძე სერგო – კასპის რ-ნი 1993 წელს თავის სოფელში მოკლეს პოლიციელებმა

   119. მარიდაშვილი დათო “უბიიცა” – საგარეჯოს რ-ნი – გიორგიწმინდას ასეულის

                 მეთაური – 1996 წლის იანვარში მოკლული იქნა პოლიციელების მიერ

   120. ჩაჩუა მალხაზ – თბილისი – “შევარდენის ლეგიონი”-ს გვარდიელი _ 1992 წლის

                     ნოემბერში ჩაქოლეს ოცხელის ქ-ზე (ისანში) ამავე უბნის მცხოვრებლებმა

   121. ნაზღაიძე გელა – თბილისი _ გვარდიელი, 1992 წლის 14 თებერვალს ლიკვიდირებული

                                                                   იქნა პოლიციის მიერ

   122. პეტრიაშვილი – ზესტაფონის რ-ნის ს.სვირი – ბატალიონი “ავაზა” – მოკლეს 1993 წლის 

                                                                                  აგვისტოში

   123. ჩადუნელი კახა – მოკლეს 1993 წლის 11 ოქტომბერს

   124. ნონიაშვილი ზაქრო (24 წლის) – ბოლნისი _ “თეთრი არწივი”-ს გვარდიელი _ 1993 წლის

                                      18 აპრილს დაიღუპა თბილისში ცოტნე დადიანის

                                     გამზირზე ხელყუმბარის აფეთქებისას, როდესაც

                                    გვარდიელებმა მოკლეს  ნაძალადევის პოლიციის უფროსი

  125. კიკნაველიძე ზურა – თბილისი (მცხ: ვაჟა ფშაველას გამზ. VII KV. კორ.1) – ტრაგიკულად

                                                                დაიღუპა 1992 წლის 11 იანვარს

  126. გორგოტაძე ვალერი – თბილისი (მცხ: ავჭალა, კორ.202) – მე—11 ბრიგადის სადესანტო-

                           მოიერიშე ბატალიონის გვარდიელი – 1993 წლის 25 აპრილს

                           მოკლული იქნა ვინმე ფილიპე თორდიას (თორდია იყო მსხვილი

                           ბანკირის შვილი) მიერ თავის სახლთან

  127. ხარაბაძე კობა – თავდაცვის სამინისტროს თანამშრომელი – 1993 წელს დაიღუპა

                                                  სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას

  128. ინაური ავთო _ თბილისი (მცხ: ნაძალადევი, ბეჟანიშვილის ქ.3) – გვარდიის ოფიცერი _

                      1993 წლის 4 თებერვალს მოკლული იქნა თავდაცვის სამინისტროს 

კავშირგაბმულობის ნაწილის დისლოკაციის ადგილთან (დიდუბე, აგლაძის ქ) ამავე ნაწილის სამხედრო მოსამსახურეების მიერ მას შემდეგ რაც იქვე მყოფ ნაწილის სამხედრო მოსამსახურის ძმას, რომელიც პოლიციელი იყო გახადა ტყავის ქურთუკი და მოკვლით ემუქრებოდა სხვებს მრავალგზის თხოვნა-გაფრთხილების შემდეგ გასროლილი ტყვით დაიღუპა გვარდიელი. Mისი დაკრძალვის დღეს აღნიშნულ ნაწილს დაეცა გვარდიელოების დიდი დაჯგუფება )პრესაში დაიჭერა 300-მდე კაცი) და დაარბია ნაწილი.

  129. შოგირაძე დათო “ბაჭია” – თბილისი (მცხ: საბურთალო, პავლოვის გამზ. 29) – ბატალიონი

                              “თეთრი არწივი” 1995 წლის 21 მარტს მხედრიონელებმა მოკლეს 

                               საკუთარ სახლთან

  130. თიგიშვილი სერგო – თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო პოლიციის  თანამშრომელი –

                      1993 წლის 14 იანვარს მოკლული ნახეს მეტრო “ნაძალადევი”-ს ახლოს

  131. ყვავაძე პაატა – თბილისი (მცხ: დიღმის მას. Vკვ.-კორ.21) – მოკლეს 1994 წელს თბილისში

  132. ედილაშვილი კობა – თბილისი _ გვარდიის წევრი – 1993 წლის ივნისში ტრაგიკულად

                         დაასრულა ცხოვრება, მოიკლა თავის უბედური შემთხვევის შედეგად

  133. კვეზერელი ალექსი – მუხრანის ბატალიონის გვარდიელი – მოკლეს 1992 წლის 7 აგვისტოს

                                                                                ს.გამარჯვებაში

  134. ტლაშაძე მამუკა – გორის რ-ნი ს.ხიდისთავი – “ჩოლოყაშვილი”-ს სახ. პოლკის გვარდიელი

      დააპატიმრეს 1992 წელს გალში რაონის პროკურორისა და ოპერ.მუშაკის მკვლელობისთვის

      (ფაქტო დაფიქსირდა 1992 წლის 5 თებერვალს), 1993 წელს გადაიყვანეს საჯარიმო

      ბატალიონში, დაიღუპა გაურკვეველ    ვითარებაში

 135. კობიძე ნუკრი თბილისი (მცხ: ვაკე, ფალიაშვილის ქ.6) – 1993 წლის ოქტომბერში     

                  სამოქალაქო  ომის დროს დასავლეთ საქართველოში მოკლული იქნა ე.წ.  

    სვირის საძმოს წევრების მიერ, აღსანიშნავია, რომ მკვლელობამდე ისინი ერთად სვამდნენ

 136. ჯიხვაძე კობა – ბაღდათის რ-ნი – ბატალიონი „ავაზა“ – 1992 წლის 6 დეკემბერს მოკლეს

                                                          მხედრიონელებმა ქუთაისში              

 137. ნოზაძე ლევან – ქუთაისი _ ბატალიონი „ავაზა“ – 1992 წლის 6 დეკემბერს მოკლეს

                                                          მხედრიონელებმა  ქუთაისში                    

 

 

 

 

   1992 წლის 8 ივლისს ბატალიონ “ავაზა”-ს 2 გვარდიელი იქნა მოკლული პოლიციის მიერ

   შიდა ქართლის რეგიონში

   1992წ. აგვისტოში რუხში მოკლეს ბატალიონ  “ავაზა”-ს ორი გვარდიელი....??

   1992წ. აგვისტო სამი ქუთაისელი გვარდიელი რუხში (ორი ზემოთ მოყვანილია. +1)

   1992 წლის აგვისტოში სოხუმში 2 გვარდიელი დახვრეტილი იქნა კომენდატურის მიერ

   1992წ. დეკემბერში ქუთაისში მხედრიონელებმა ცეცხლი გაუხსნეს პოლიციის

   საგუშაგოს, სადაც დაიღუპნენ იქვე მდგარი გვარდიელები ???

   1993წ. ოქტომბერში ქუთაისი-ჭიათურის გზაზე პიკეტზე მოკლეს გვარდიელი…

   1993წ. აგვისტოში ხაშურის ტრასაზე მომხდარი ტრაგიკული შემთხვევის შედეგად

   დაიღუპნენ ორხევის ბატალიონის სამი გვარდიელი: ბიძაშვილები, გვარად მაჭარაშვილები.

   ოთხი თუ ექვსი გვარდიელი დაიღუპა სოხუმის რ-ნის ს.შრომაში შორის გაწევ-გამოწევისას

 

 

                 90-იან წლებში ქაოსურად დაღუპული მხედრიონელები:

 

  1. ბიბილაური კოტე _ თბილისი _ (მცხ: სოლოლაკი, იაშვილის 13) – დაიღუპა 1992წ. 3    მარტს მელიქიშვილის გამზირზე გაწევ-გამოწევის დროს, მის სიკვდილს  მოჰყვა მხედრიონელების მიერ ზემო ვერაზე თორაძეების მრავალშვილიანი ოჯახის ამოწყვეტა, სადაც მხედრიონის ე.წ. ვერის საძმოს მიერ მოკლული იქნა ზ.თორაძე, მისი ორსულად მყოფი მეუღლე (ი.ქურხული), შვილი ლ.თორაძე, ამ ფაქტიდან ერთი საათის შემდეგ კი დების თვალწინ სადისტურად მოკლული იქნენ ზ.თორაძის შვილები ძმები კახა და იმედო, გარკვეული პერიოდის შემდეგ ცალ-ცალკე მათი ძმები პაატა და ზაზა
  2. რევიშვილი გიორგი “რევკა”_ თბილისი– მოკლეს 1992 წლის 6 მარტს თბილისში ხილიანის ქუჩაზე
  3. ყურაშვილი თამაზ “ბუღა” – თბილისი  (მცხ: საბურთალო, ვეძისის უბანი) – 1992 წლის 17 ივნისს ააფეთქეს საკუთარ სახლთან
  4. ქაჯაია ანზორ – თბილისი (მცხ: მე-3 მასივი, IIIკვ. კორ.3) – 1992წ. ივლისში ძალის გამოყენებით წაიყვანეს და დაწვეს აეროპორტის ტრასაზე
  5. მიქაუტაძე სულხან Fფოთი – ტრაგიკულად დაიღუპა 1992წ. ივნისში
  6. გელაშვილი აკაკი ბორჯომი – დაიღუპა 1992 წლის 9 ივლისს ბორჯომის გამგეობაში გამგებელ ჩადუნელთან საქმის გარჩევის დროს, მხედრიონელებმა (კერძოდ ბორჯომელმა პავლე ბუხრიკიძემ) ავტომატის მთელი “აბოემა” დააცალა ჩადუნელს
  7. შავრეშიანი ბიჭიკო –ქუთაისი – მოკლეს 1993 წლის 11 მაისს ქუთაისში რუსული ს/ნ-ის ბაზაზე
  8. მაწკეპლაძე ემზარ -  ქუთაისი – მოკლეს 1993 წ 11 მაისს ქუთაისში რუსული ს/ნ-ის ბაზაზე
  9. ფრანგიშვილი ჯონი  ქუთაისი –მოკლეს 1993 წლის 11 მაისს ქუთაისში რუსული ს/ნ-ის ბაზაზე
  10. კანდელაკი ჯამბო    ქუთაისი – მოკლეს 1993 წლის მაისში ქუთაისში რუსული ს/ნ-ის ბაზაზე
  11. შავგულიძე ბეგო     ქუთაისი – მოკლეს 1993 წლის 11 მაისს რუსული ს/ნ-ის ბაზაზე
  12. ტყეშელაშვილი ლექსო ქუთაისი _ დააპატიმრეს და დახვრიტეს რუსმა სამხედროებმა  1993 წლის 11 მაისს ქუთაისში განლაგებული რუსული საოკუპაციო ჯარის ე.წ. საინჟინრო ბატალიონზე თავდასხმისას
  13. გოცირიძე გუჯა ასურეთი – 1992წ 5 აგვისტოს პოლიციელებმა მოკლეს კოლმეურნეობის ბაზარში, მას შემდეგ რაც მხედრიონელების მიერ მოიკლიული იქნა ახალგაზრდა პოლიციელი
  14. არჩვაძე  პაატა  ასურეთი – 1992წ 5 აგვისტოს მოკლეს კოლმეურნეობის ბაზარში, მას შემდეგ რაც მხედრიონელების მიერ მოიკლიული იქნა ახალგაზრდა პოლიციელი
  15. ბუხრაშვილი “ბომბორა” თბილისი (მცხ: საბურთალო, ხვიჩიას 14) – 1993 წლის 12 სექტემბერს მოკლეს თბილისში
  16. ლევანიშვილი მალხაზ თბილისი (მცხ: დიდუბე, ცაბაძის ქ. კორ.¹2) – 1993წ. 17 ოქტომბერს მოკლეს თბილისში
  17. ვეფხვაძე ზაზა თბილისი – ცინიკურად დახვრიტეს 22.XII.1993 – ვაკეში შატბერაშვილის ქ-ზე
  18. სვანაძე გია    თბილისი – ცინიკურად დახვრიტეს 22.XII.1993 – ვაკეში შატბერაშვილის ქ-ზე
  19. გიორგაძე დათო თბილისი – მოკლეს 1994წ. იანვარში რუსთაველის გამზირზე
  20. კიკნაძე გია თბილისი (მცხ: დიდუბე, სამტრედიის ქ. კორ. ¹2ა) – 1993წ. 15 დეკემბერს მოკლეს ვაკეში
  21. შანშიაშვილი გია “წნევა” თბილისი (მცხ: მთაწმინდა, ზუბალაშვილების ქ.27) – 1994წ. 11 იანვარს კოსტავას გამზირზე მოკლეს კულინარიელების საძმოს წევრებმა
  22. “ჩიკო” – ოზურგეთი – 1993წ. დეკემბერში მოკლეს საკუთარ სახლში
  23. ამირანაშვილი ემზარ – გლდანის საძმო – მოკლეს 1994 წლის იანვარში
  24. წიკლაური იმედა _ გლდანის საძმო -  მოკლეს 1994 წლის იანვარში
  25. ქაფიაშვილი გელა “წნევა” თბილისი (მცხ: საბურთალო, მიცკევიჩის ქ.6) – მოკლეს თბილისში 1994 წლის სექტემბერში მარუაშვილებთან ერთად
  26. ლელაძე კახა “მუსტაფა” – თბილსი (მცხ: ვაკე, შატბერაშვილის ქ.4 კორ.¹7) – მოკლეს 1994წ. 28 აპრილს საკუთარ სახლში
  27. საღინაძე ზვიად - თბილსი (მცხ: ვაკე, წყნეთის ქ. კორ.¹1ა; იყო ვერელი) - მოკლეს 1994წ. 28 აპრილს მუსტოს სახლში
  28. მომცემლიძე პაატა “ზანგო” თბილისი (მცხ: ვერის უბანი, კოსტავას გამზ ¹3) - მოკლეს 1994წ. 28 აპრილს მუსტოს სახლში
  29. წერეთელი გიო - თბილისი (მცხ: დიდუბე, სამტრედიის ქ. კორ.¹3) მოკლეს 1994წ. 28 აპრილს მუსტოს სახლში
  30. ტალახაძე თემურ – რუსთავის საძმოს ლიდერი – ააფეთქეს საპარიკმახეროში 1994წ. 28 იანვარს
  31. მამნიაშვილი დათო – რუსთავის საძმო – დაიღუპა ტალახაძესთან ერთად
  32. გოდერძიშვილი მამუკა – რუსთავის საძმო – მოკლეს რუსთავში ქუჩური გარჩევისას
  33. კულალაშვილი იმედა “პონჩიკა” – რუსთავის საძმო – მოკლეს რუსთავში ქუჩური გარჩევისას 1994 წლის მარტში
  34. ძაგანია გია “რიჟა” – რუსთავის საძმო – ლიკვიდირებული იქნა პოლიციის მიერ 1994წ.
  35. ფეტელავა ზაზა – რუსთავის საძმო – მოკლეს 1992წ. აგვისტოში რუსთავის გზაზე  მამა მერაბ ხაჩიძესთან ერთად
  36. ბესელია უჩა თბილისი (მცხ: დიდუბე, სამტრედიის ქ..¹3) – მოკლეს 1996წ. საკუთარ სახლთან
  37. ხაჟომია დათო თბილისი (მცხ: ვერის უბანი, ბელინსკის ქ.45) – 1995წ. მოკლეს შსს-ს იზოლატორში
  38. დანელია ზურა “ნაპო” თბილისი (მცხ: საბურთალო, პ.იოსელიანის ქ.37) – 1996წ. მოკლეს “მზიური”-ს პარკში “ვერერეჩკა”-სთან
  39. თოფურია იუზა თბილისი (მცხ: საბურთალო, იოსებიძის ქ) – მოკლეს 1995წ. “დელისელებმა” ???
  40. პავლიაშვილი ნუგო “სნაიპერა” – ლიკვიდირებულ იქნა პოლიციის მიერ 1994წ.
  41. მიქაძე მუხრან _ ქუთაისი – დაიღუპა ქუთაისში ავტობუსში შევარდნის შემდეგ პოლიციასთან გაწევ-გამოწევის დროს
  42. აღდგომელაშვილი “კურკა” თეთრიწყაროს რ-ნი ს. ასურეთი – “ასურეთის საძმო”-ს წევრი მოკლეს საკუთარ სახლის აუზში
  43. ხაჩიძე მერაბ _  რუსთავი – მოკლეს 1992წ. აგვისტოში (იყო მღვდელმსახური)
  44. ჭიღლაძე ლ    თბილისი – დაიღუპა კრწანისის შტაბის აფეთქებისას 1994 წლის 10 მარტს
  45. ბექაური შალვა თბილისი (საბურთალო, ბუდაპეშტის ქ.22) – დაიღუპა კრწანისის შტაბის         აფეთქებისას 1994 წლის 10 მარტს
  46. კვაჭაძე მ ლანჩხუთი – 1993წ. 2 სექტემბერს მოკლა ოზურგეთის რაზმის წევრმა ბათუმელმა დოლიძემ
  47. დოლიძე მალხაზ ბათუმი – 1993წ. 2 სექტემბერს მოკლეს ლანხუთელმა მხედრიონელებმა
  48. ქურდაძე თორნიკე _ გლდანის საძმო – გაიტყუეს და მოკლეს  1994წ. 16 ოქტომბერს გორის რ-ნის ტერიტორიაზე
  49. ჯორჯიაშვილი მამუკა _ თბილისი (ვაჟა ფშაველას გამზ. IIკვ – კორპ.30)  – მოკლეს 1994წ. იანვარში თბილისში
  50. ჯავახაძე რიჩო –თბილისი – მოკლეს 1996წ. 4 მარტს, მოსკოვში დათო სანიკიძის შეკვეთით
  51. მარუაშვილი ზურია თბილისი (მცხ: საბურთალო, ფანასკერტელის ქ. კორ.17) – საკუთარ სახლში მოკლეს ძმასთან ერთად
  52. მარუაშვილი ბესო  თბილისი (მცხ: საბურთალო, ფანასკერტელის ქ. კორ.17) – საკუთარ სახლში მოკლეს ძმასთან ერთად

53. ლაგოდეხში, ბაზარში მოკლეს ორი (თუU სამი?) მხედრიონელი

55. გაზდელიანი კახა თბილისი (მცხ: ვაჟა ფშაველას 45) – დაიღუპა თბილისში

                                                               1992წ. აპრილში

   56. ნადირაშვილი ალეკო - თბილისი (მცხ: იოსებიძის ქ) – მოკლეს

                                                      ვაკეში, 1994წ ნაფარეული ქუჩაზე

   64. ამაშუკელი გიო - თბილისი (მცხ: იოსებიძის ქ) – მოკლეს 1995წ. დელისელებმა ???

   57. აბზიანიძე ზურა (დაბ.1974წ) თბილისი (მთაწმინდა) დაიღუპა შსს-ს იზოლატორში

      58.  მიქაძე გიო  (დაბ.1968წ)  თბილისი (: მთაწმინდა) – დაიღუპა შსს-ს იზოლატორში

   59. რამიშვილი ზალიკო თბილისი (მთაწმინდა) დაიღუპა შსს-ს

   60. გოგბერაშვილი ზურა – სამტრედია – მოკლეს 2003წ. ავჭალის კოლონიაში

   61. ციმაკურიძე გოგა (თბილისი, მცხ: დიდუბე, თევდორე მღვდლის ქ.48) –

                                დაიღუპა 1993 წლის ნოემბერში თბილისში

   63. ეგუთიძე კობა – ბაღდათი – მოკლეს 1992წ. ოქტომბერში

   64. ყიფიანი ჯუმბერ – თბილისი (მცხ: ოქროს უბანი, გოგოლის ქ.8) –1992წ აგვისტო ???

   65. ბრეგვაძე ავთო – თბილისი (მცხ: ოქროს უბანი, ვერჰარნის ქ.5) – მოკლეს საკუთარ

                                                                              სახლთან

   66. მეტრეველი ალიკა – მოკლეს თბილისში

   67. კვეზერელი ბესო – 1993წ იანვარში მოკლეს თბილისში (ასევე იყო საინფორმაციო-

                                              სადაზვერვო სამსახურის თანამშრომელი)

   68. იახტნიშვილი სერგო “ზანგო” – მოკლეს თბილისში 1993 წელს

   69. ჯიქია ნუგო “ნინძა” _ მოკლეს თბილისში 1993 წელს

   70. სხირტლაძე ავთო _ თბილისი ???

   71. თედიაშვილი პაატა _ ბორჯომი _ დაიღუპა შსს-ს იზოლატორში

   72. მიჭელაშვილი კახა _ მცხეთის რ-ნი ს.დიღომი _ 1993წ 1 სექტემბერს სოფელ

                           დიღომში მოკლა გვარდიელმა ხოსიტაშვილმა

   73. ჯინჭველაშვილი მახო – ქუთაისი – 1993წ 11 მაისს ქუთაისში დახვრიტეს რუსული

                                        ს/ნ-ის ბაზაზე

      მიხო მორჩილაძის რაზმის წევრები, სამი მხედრიონელი, ერთ-ერთი ჭიათურელი

      მეტსახელად “ბუდულაი” 1992წ ოქტომბერში ოჩამჩირეში მოკლეს მხედრიონელებმა

 

   76. ტოგონიძე ზვიად – ქუთაისი – 1993წ გაწევ-გამოწევის დროს ოჩამჩირეში მოკლეს

                                    ერთ-ერთი ფორმირების წევრებმა

   77. შონია თამაზ _ გალის რაზმის მეთაური – 1993წ 7 ნოემბერს

                                          მხედრიონელებმა მოკლეს ს.ხეთაში

78.     სუხიშვილი გია “სუხარა” – მოკლეს 1993 წელს თბილსში

79.     კიკნაძე ნოდარ “პაჭო” – ბორჯომის “მხედრიონი”-ს უფროსი – დაიღუპა 1992წ აპრილში ბორჯომში ქაოსური ვითარების მომენტში გასროლილი ტყვიით

80.     ბაკურაძე აჩიკო (18 წლის) – თბილისი (მცხ: ვაშლიჯვარის დას.) – დაიღუპა 1992წ ივნისში

81.     მხეიძე ირაკლი – თბილისი – ჯაბა იოსელიანმა დანიშნა საბურთალოს პოლიციის უფროსად, რესტორანში მოკლული იქნა მხედრიონელის და ვეფხვაძისა და სვანაძის მეგობრის ალეკო მეტრეველის მიერ......................

82.     ჭიაურელი გელა – საგარეჯო – 1995წ 21 იანვარს საგარეჯოს ცენტრში სასტიკი ფორმებით მოკლული იქნა საგარეჯოს მხედრიონის უფროსის “მაჭახელა”-ს მიერ

83.     ჩალათაშვილი რამაზ – საგარეჯო – 1995წ 21 იანვარს საგარეჯოს ცენტრში სასტიკი ფორმებით მოკლული იქნა საგარეჯოს მხედრიონის უფროსის “მაჭახელა”-ს მიერ

84.     ლუკავა რუსლან – გალის რაზმი _ 1994წ 7 იანვარს ზუგდიდელმა პოლიციელებმა საკოლმეურნეო ბაზარში დახვრიტეს პოლიციის თანამშრომელის იზორიას მკვლელობისთვის

85.     ძაძუა ზვიად _ გალის რაზმი _ 1994წ 7 იანვარს ზუგდიდელმა პოლიციელებმა საკოლმეურნეო ბაზარში დახვრიტეს პოლიციის თანამშრომელის იზორიას მკვლელობისთვის

86.     პერტია – ხობი – 7.XI.1993წ ზუგდიდში დახვრიტა შს მინისტრმა კვირაიამ

87.     კვარაცხელია გოგი – ხობი – 7.XI.1993წ ზუგდიდში დახვრიტა შს მინისტრმა კვირაიამ

88.     ზაქარაია – ხობი – 7.XI.1993წ ზუგდიდში დახვრიტა შს მინისტრმა კვირაიამ

89.     ჭაჭუა – ხობი – 7.XI.1993წ ზუგდიდში დახვრიტა შს მინისტრმა კვირაიამ

90.     კვარაცხელია გია (17 წლის) – ხობი – 7.XI.1993წ ზუგდიდში დახვრიტა შს მინისტრმა კვირაიამ

91.     ზუბადალაშვილი ზურა თბილისი (ბახტრიონის ქ.11) – 2003წ მოკლეს საკუთარი ბინის სადარბაზოში (მხედრიონელი იყო თუ თეთრი არწიველი?)

92.     სანიკიძე დათო – თბილისი  – 1996 წლის ივლისში მხედრიონელმა და რიჩარდ ჯავახაძის შვილმა აკაკომ მოკლა მოკლეს ავსტრიის დედაქალაქ ვენის ერთ-ერთ პრესტიჟულ სასტუმროში, აქვე დაიჭრა სანიკიძის მეგობარი ქალი

93.     პოლიკაშვილი ჯონი – გლდანის საძმოს წევრი – მოკლეს 1992 წელს თბილისში

94.     ანდრიაძე კახა (მცხ: დიდუბე) – 1996 წ 3 მარტს მოკლეს დიღმის ხიდთან ქუჩური გარჩევისას

95.     ლუცუბიძე ზაქრო – თელავი – 1993 წლის დეკემბერში დაიღუპა თელავში სამხედრო პოლიციასთან სროლების დროს

96.     გვარნიანი ბადრი – დმანისის რაზმი – 1994 წლის იანვარში მოკლეს ბოლნისის რ-ნის ს.არახლოში

97.     ხეცურიანი გელა – ქუთაისი – 1994 წლის მარტში სადისტურად, ხეზე მიბმით და ხელყუმბარის აფეთქებით მოკლეს ქუთაისელებმა ადრე ნასამართლევებმა დათო ახვლედიანმა და ხვიჩა გურგენიძემ

98.     ოკუჯავა მიშა – თბილისი – 1996 წელს მოკლეს მოსკოვში რიჩო ჯავახაძესთან ერთად

99.     დოლიძე _ თბილისი - 1996 წელს მოკლეს მოსკოვში

101.                        1993 წლის 30 მარტს სასტუმრო „ივერია“-სთან მოკლეს მხედრიონელი

102.                        ჯორჯიკია თენგო „ნორიოკა“ – რუსთავი – 1993 წლის ივლისში დაიღუპა სახლში  აფეთქების                                                                                შედეგად საეჭვო ვითარებაში, ადგილი ჰქონდა მხედრიონელებს შორის შიდა  დაპირისპირებას

103.                        ტალახაძე გია – რუსთავი – 1993 წლის იანვარში სასტუმრო „აჭარა“-ში მოკლული იქნა   დ.ი.ფეიქრიშვილის მიერ, 13 იანვარს დათო ფეიქრიშვილი დაკავებულ იქნა თეთრი წყაროს  პოლიციის მიერ, მაგრამ თეთრი წყაროს შს განყოფილებას თავს დაესხა 30-მდე მხედრიონელი „ბაჭია“-ს (სამსონ ბრეგვაძე) მეთაურობით, საიდანაც გაიყვანეს ფეიქრიშვილი და მოკლეს  რუსთავში ტალახაძის საფლავზე

104.                       105. გლდანის საძმოს ორი წევრი მოკლული იქნა გლდანის მასივში

106.                       1992 წლის 23 სექტემბერს ფოთში მოკლეს მხედრიონელი

107.                       კენჭაძე ჯემალი _ თბილისი (მცხ: ავლაბარი, ) – 1992 წლის 19 თებერვალს მხედრიონელებმა   „გოჭუა“-მ და ოთარ აბელიშვილმა მოკლეს საკუთარი სახლის ეზოში იმის გამო, რომ რამდენიმე გზის გაფრთხილების მიუხედავად უარს აცხადებდა ძმათამკვლელ დაპირისპირებაში მონაწილეობის მიღებაზე

108. კაპანაძე „ღუზა“ - თბილისი _ მოკლეს 1995 წელს

109. დათუკიშვილი ზურაბ – თბილისი (მცხ: ვერის უბანი, შიო მღვიმელის ქ.3) – 1994 წლის 16

    ოქტომბერს მოკლეს თორნიკე ქურდაძის გვერდით გორის რ-ნის ტერიტორიაზე

 

111. 1995 წლის 6 მარტს რამდენიმე მხედრიონელი (ზოგი მონაცემით სამი ან  ორი) დაიღუპა

    მაშველთა კორპუსის რუსთავის შტაბის აფეთქებისას

112. ლუხუტაშვილი მამუკა „ვიეტნამა“ _ თბილისი (მცხ: დიდუბე, წერეთლის პრ 55, კორ.II) –

                                                       დაიღუპა  1994    წლის აგვისტოში

113. აბესაძე მამუკა – ქუთაისი – 1992 წლის 5 დეკემბერს ავტომატით მოკლული ნახეს სპორტ. 

                                                              კლუბ  „ტორპედოს“ ბაზასთან

            

                 
       

ეს ცნობები არასრულია შესაძლებელია აქ თქვენი რომელიმე ნაცნობი იყოს ან არ იყოს კიდევაც
        იმ დაუნდობელ პერიოდს შეწირული, რომელიც უცხო ქვეყნის წამოსული ინსპირირებით, მაგრამ მნიშვნელოვან წილად ჩვენვე ჩვენს ქვეყანას მოვუმზადეთ”.
       
       


       
       

მთელ გვერდზე

 

კონტაქტი