«ანტინომენკლატურული რევოლუციები» – პოსტსაბჭოურ ელიტათა ლეგიტიმურობის კრიზისი.

                ყირგიზეთის რევოლუციით, რომელსაც, მისმა უნიჭო ავტორებმა სახელწოდებაც ვერ მოუძებნეს («ნარცისულიდან» – «ტიტებოვანამდე»), საბოლოოდ ცხადი გახდა, რომ ყოველ შემთხვევაში პოსტსაბჭოურ სივრცეზე, ფუკუიამას სქემებით ოპერირება მართლაც კონტრპროდუქტულია, ანუ «ისტორიის დასასრულზე» საუბარი მეტად ნაადრევია. პირიქით, გარკვეული აზრით, ისტორია სწორედ ახლა იწყება და ერთობ საინტერესოც.
                აქვე: ცნობილი წყევლა - «შენ გეცხოვროს საინტერესო დროში» - განსაკუთრებული ფსიქოლოგიური ტიპის ადამიანებზეა გათვლილი და მათივე შექმნილია, თორემ საქართველოს უახლესი ისტორია საპირისპიროს ამტკიცებს: საბედნიეროდ, ქართველთა უმრავლესობა სწორედ «საინტერესო დროში» ამჯობინებს ცხოვრებას და «უძრაობის ჭაობს» - «მოძრაობა და მოძრაობა» ურჩევნია.
       

«ნაჯახით ვერამოჭრილი»

            მას შემდეგ, რაც საკუთრივ ჩვენს ქვეყანაში მიმდინარე პროცესთა «ძირითადი ტენდენცია» მთლიანად დადასტურდა, ხოლო უმწეოდ კომიკური «კბილთა ღრჭენა» სულ უფრო მატულობს, - ალბათ უპრიანია «გარემო სივრცეში» მიმდინარე პროცესთა ანალიზი, რაკი ამ პროცესებს (უდავოდ!) საქართველოს «ვარდების რევოლუციამ» დაუდო სათავე.
        ეს საკითხი სჯობს უფრო თეორიულ პრობლემად განვიხილოთ, რაკი იმას, რაც მოხდა და ხდება, ელემენტარულად ახსნა სჭირდება - «რატომ და რის შედეგად». ყოველ შემთხვევაში იმ აზრით მაინც, რომ ადამიანის ბუნებრივი ინტელექტუალური მოთხოვნილებაა ესმოდეს გარემო, რომელშიც ცხოვრობს.
        აქვე: ძალზე ნიშანდობლივია მრავალი ცნობილი პოლიტოლოგის (არა მხოლოდ ქართველისა და რუსის) არც თუ იოლად შესამჩნევი გაღიზიანება «ვარდების რევოლუციით», მით უმეტეს, რევოლუციურ პროცესთა ტრიუმფალური სვლით პოსტსაბჭოურ სივრცეზე, - რაკი ბევრი მათგანისათვის ეს ყოველივე აბსოლუტურად მოულოდნელი იყო! უფრო მეტიც – როგორ არ გაღიზიანდებიან, როდესაც ჩვეული აპლომბით გამოთქმული პროგნოზები ხუხულასავით დაენგრათ. არადა, «რაც კალმით დაიწერების . . . .» განა თავად არ ამტკიცებდნენ, რომ «არაფერი მსგავსი საქართველოში უკვე არ შეიძლება მოხდეს იმიტომ, რომ არ შეიძლება მოხდეს არასდროს». შემდგომ «არაფერი მსგავსი იმისა, რაც მოხდა თბილისში, არ შეიძლება მოხდეს ბათუმში იმიტომ რომ . . არ შეიძლება მოხდეს უკრაინაში იმიტომ, რომ . . არ შეიძლება მოხდეს ცენტრალურ აზიაში, რადგან . . .»
        დღეს უკვე ერთგვარი თრთოლვით ამბობენ, რომ «ბელორუსია საეჭვოა» ხოლო რუსეთზე «ოცნება თუ შეიძლება». თავის მართლების ინტონაციით გამოთქმული სენტენცია, რომ «პოლიტოლოგიაში პროგნოზები უმადური საქმეა», რეალურად არაკომპეტენტურობის გამოვლინებაა, რადგან სინამდვილეში ის, რაც ხდება, ისტორიაში «ობიექტურ ფაქტორთა» როლის დაკნინება და «შემთხვევითობათა აპოლოგია» კი არ არის, არამედ იმის გამოვლინებაა, რომ პროგნოზთა ავტორები უბრალოდ ვერ ამჩნევდნენ იმ რეალურ ფაქტორებს, რომლებიც თანდათანობით გროვდებოდნენ მრისხანე მასად და ერთ-ერთ უმთავრესს - «ადამიანურ ფაქტორს» თუ ელოდნენ, რომელიც ადრე თუ გვიან აუცილებლად გაჩნდება იმ ვითარებაში, როდესაც სხვა ფაქტორების ერთობლივი «მასა» გარკვეულ ზღვარს გადააჭარბებს.
        ამ საზოგადოებრივ მიმართებებს მთელი მეცნიერება – ისტორიის ფილოსოფია სწავლობს და მოკრძალებულ მიმოხილვით სტატიაში, რა თქმა უნდა, მას ვერ შევბედავთ. ამიტომ მხოლოდ საერთო მახასიათებლის ძიებით შემოვიფარგლოთ და ვცადოთ, «გამორიცხვის მეთოდით» მივაგნოთ იმ «მიზეზ-შედეგობრივ ღერძს», რომელიც სხვადასხვა ქვეყანაში, სხვადასხვა საზოგადოებაში, თვისებრივად განსხვავებულ სოციუმებში განვითარებულ რევოლუციურ მოვლენებს აერთიანებს.
       
       

საერთო მნიშვნელი

            საქართველოს (თბილისისა და ბათუმის), უკრაინისა და ყირგიზეთის მოვლენების განზოგადება როგორ არ ხდება, მაგრამ ხდება სქემატურად. ისეთი შთაბეჭდილება იქმნება, რომ «უკანა რიცხვით» ცდილობენ პოლიტოლოგიურ «პროკრუსტეს სარეცელში» ესოდენ მრავალფეროვანი და რთული პროცესის ჩაკირვას. შესაბამისად, გამომუშავებული ლოზუნგურ-სენტიმენტალური ტრაფარეტები ელემენტარულ კრიტიკას ვერ უძლებენ.
        ეს განსაკუთრებით თვალსაჩინოა, თუკი წარმატებულ რევოლუციებს – წარუმატებელ ანალოგებს შევუპირისპირებთ. მაგალითად, ერთი შეხედვით ხომ ყველა «ფაქტორი» არსებობდა საიმისოდ, რათა აზერბაიჯანშიც მომხდარიყო რევოლუცია? ანუ არსებობდა ყველა ის პირობა, რამაც საქართველოში ხელისუფლების მშვიდობიანი დამხობა განაპირობა. მაგრამ იქ «რატომღაც» ვერ განხორციელდა. ქუჩაში გამოსულ «ხალხს» სპეცდანიშნულების რაზმებმა ცხვირპირი დაამტვრიეს და ილხამ ალიევისათვის მამობრივი ხელისუფლების გადაცემა უზრუნველყვეს. არადა, ნამდვილად ვერ ვიტყვით, თითქოს ქუჩაში იმაზე ნაკლები ხალხი გამოვიდა, ვიდრე თბილისში, ან თუნდაც ბიშკეკში. რომ დასცლოდათ, იქაც გამართავდნენ მრავალასეულათასიან მიტინგებს და, საბოლოოდ, შტურმით აიღებდნენ პრეზიდენტის რეზიდენციას.
        კი მაგრამ, თუკი «არჩევნების გაყალბება» და «კორუმპირებული კლანური მმართველობა» მთავარი პირობაა, მაშინ უფროსი ალიევის მიერ თავისი შვილისთვის ხელისუფლების გადაცემა რით იყო კუჩმას მიერ იანუკოვიჩისათვის ძალაუფლების გადაბარებაზე «უკეთესი» - არანაკლებ გაყალბებული არჩევნების შედეგად? ნუთუ მთავარი ფაქტორის როლი იმ გარემოებამ შეასრულა, რომ ბიშკეკში, პრეზიდენტის რეზიდენციის წინ, ცხენი გაჭენდება (აჭენებდნენ კიდეც) ანუ ბევრად რთულია შენობისკენ დაძრული მასისთვის «არაცეცხლსასროლი» წინააღმდეგობის გაწევა, ხოლო ბაქოში, ალიევთა რეზიდენციასთან მისვლამდე, ჯიხვი ფეხს მოიმტვრევს? სულელური წვრილმანია? ნუ ავჩქარდებით. და ნურც იმას დავიჯერებთ, თითქოს საქართველოში და აზერბაიჯანში ამერიკას სხვადასხვა ჰიპნოზიტური უნარის მქონე ელჩები ჰყავდა და ჰყავს. ანუ, ბაქოში ამერიკის ელჩმა (რაკი ნავთობმწარმოებელ აზერბაიჯანში დესტაბილიზაცია «არ აწყობდათ») განსაკუთრებული ენერგია «გამოასხივა» და აზერბაიჯანულ «სპეცნაზს» აბობოქრებულ მასათა დარბევის უნარი შემატა. აი, რიჩარდ მაილზმა კი, პირიქით, რაღაც იეზუიტური ინტრიგის შედეგად, საქართველოში რევოლუცია უზრუნველყო, რათა «განსაკუთრებულად რთულ გეოპოლიტიკურ სქემებში ჩვენი ქვეყნის პაიკად ჩართვა» განეპირობებინა.
        ეს ყოველივე, რასაკვირველია მტკნარი სისულელეა – სინამდვილეში, მაილზმა ედუარდ შევარდნაძეს ორჯერ შესთავაზა (ადმინისტრაციის სახელით) კომპრომისი (ხელახალი არჩევნები - საპრეზიდენტო სავარძლის 2005 წლამდე შენარჩუნებით), ესე იგი, დაახლოებით ის, რაც მოგვიანებით ხავიერ სოლანამ შესთავაზა ლეონიდ კუჩმას. განსხვავებით შევარდნაძისაგან, კუჩმამ ეს კომპრომისი მიიღო.
        «აზერბაიჯანელები ნაკლებ ცივილიზებული და შეგნებული ხალხია, ვიდრე უკრაინელები?» - მაგრამ რომც დავიჯეროთ ეს ნაცისტური ბოდვა, ბუნებრივია კითხვა – ყირგიზებიც? ყირგიზებიც უფრო «შეგნებული ხალხია» და უფრო მეტად აქვთ შესისხლხორცებული დემოკრატიული ღირებულებები, ვიდრე მათ «თანაეთნოსელ» აზერბაიჯანელებს?
        ან იქნებ დამოუკიდებელი ტელევიზიის არსებობაა განმსაზღვრელი? მაგალითად, მექანიკურ სქემათა ავტორები სულ უფრო ხშირად აპელირებენ ასეთ მსგავსებაზე: «მეხუთე არხი» უკრაინაში». «რუსთავი 2» - საქართველოში. მაგრამ ყირგიზეთში არაფერი მსგავსი არ არსებულა. მიუხედავად ამისა, რევოლუცია მაინც მოხდა;
        «ედუარდ შევარდნაძე და ლეონიდ კუჩმა ყოფილი კომუნისტური ბიუროკრატიის მაღალჩინოსანნი იყვნენ». მაგრამ ასლან აბაშიძე და ასკარ აკაევი (ყირგიზეთის მეცნიერებათა აკადემიის ყოფილი პრეზიდენტი) ამ კატეგორიას არასდროს გენეკუთვნებოდნენ.
        «კორუფციას» რაც შეეხება - არა მგონია კორუმპირებულობის მხრივ პოსტსაბჭოური აზერბაიჯანი და საქართველო დიდად განსხვავდებოდნენ ერთმანეთისაგან. ამის მიუხედავად, რევოლუცია საქართველოში მოხდა, აზერბაიჯანში კი არა.
        თუ «შევარდნაძემ დაკარგა აფხაზეთი» - ალიევმა დაკარგა ყარაბაღი და აზერბაიჯანის ექვსი სხვა რაიონი. კუჩმასა და აკაევს კი საერთოდ არაფერი დაუკარგავთ! მერედა, რა - ამით?
        კიდევ ერთი, აშკარად ყალბი სტერეოტიპი მოსახლეობის სოციალურ სიდუხჭირეს უკავშირდება: აქაოდა, «ელიტათა განცხრომა მასათა სიდუხჭირის ფონზე თავისთავად ქმნიდა ამ უკანასკნელთა მძვინვარების საფუძველს». რაო, აზერბაიჯანის «პროალიევისტური» ელიტა ვინმეზე ნაკლებ გახრწნილი და გათახსირებული იყო? მიუხედავად ამისა, აზერბაიჯანული მასის რეაქცია რატომღაც ნაკლებ «მძვინვარე» აღმოჩნდა. გარდა ამისა, თუ ამ საკითხს ყურადღებით შევისწავლით, საოცარ პარადოქსს წავაწყდებით: პრემიერ-მინისტრმა იანუკოვიჩმა უკრაინაში (რა თქმა უნდა რუსეთის დახმარებით, რომელიც «პრეზიდენტ იანუკოვიჩის» პროექტს ახორციელებდა) წელიწადნახევარში მოახერხა პენსიებისა და ხელფასების მნიშვნელოვნად გაზრდა – რაიმე «საპენსიო-სახელფასო დავალიანებაზე» ხომ ლაპარაკი ზედმეტია.
        პრემიერ-მინისტრ იანუკოვიჩის მმართველობის დროს უკრაინელები, მასაში, რაოდენ უცნაური და ცოტა არ იყოს კომიკურიც არ უნდა იყოს, ბევრად უკეთ ცხოვრობდნენ მატერიალურად, ვიდრე პრემიერ ვიქტორ იუშჩენკოს მმართველობისას – მერედა, რა ამით?

 

მთელ გვერდზე    

 

  გ ა გ რ ძ ე ლ ე ბ ა