ომის ხელოვნება

ომის ხელოვნება - ეროვნული მოძრაობა

ომის ხელოვნება

აფხაზეთის ომის მსვლელობისას, ქართულ საზოგადოებაში სამუდამოდ დამკვიდრდა არც თუ უსაფუძვლო აზრი, რომ აფსუა სეპარატისტთა გამარჯვება რუსეთის დახმარებამ განაპირობა. მათ შორის იგულისხმება უშუალო სამხედრო დახმარებაც. ოღონდ დახმარების კონკრეტულ ფორმებს, ხარისხსა და შინაარსს დღემდე ნათლად და ზუსტად ბოლომდე ვერ ვაცნობიერებთ. საერთოდ, ამ საკითხის კონკრეტიზაცია და დეტალიზება არ ხდება - საზოგადოება კმაყოფილდება ზოგადი ფორმულით: რუსეთის არმია ეხმარებოდა სეპარატისტებს.
   ვიმეორებ: ეს, რა თქმა უნდა, სწორი განსაზღვრებაა, მაგრამ თუ არ დავაკონკრეტებთ, არ დავადგენთ დახმარების დეტალურ ფორმებს, გზებსა და საშუალებებს, - რეალური სურათის წარმოდგენა მაინც გაგვიჭირდება. უფრო სწორად, საერთოდაც შეუძლებელი იქნება.
   სწორედ ამ მიზეზით ხდება აშკარად ყალბი სტერეოტიპების ჩამოყალიბება, თითქოს «გაგრა, სოხუმი, ოჩამჩირე რუსის ჯარმა აიღო» - სინამდვილეში ასე მარტივად არ ყოფილა საქმე. დარწმუნებული ვარ: რუსეთის ფედერაციის ოფიციალურ სამხედრო ქვედანაყოფებს უშუალო მონაწილეობა (თუ არ ჩავთვლით საარტილერიო დუელს ეშერის ლაბორატორიასთან და რუსული ავიაგამანადგურებელ-ბომბდამშენების რეიდებს სოხუმის დასაბომბად) საბრძოლო მოქმედებებში არ მიუღიათ.
   ვგულისხმობ ცოცხალ ძალას, კადრის ოფიცრებსა და ჯარისკაცებს. თუმცა, ამის საჭიროება არც ყოფილა, ვინაიდან «სამხედრო დახმარება» მხოლოდ ცოცხალი ძალის უშუალო მონაწილეობით არ ამოიწურება. მით უმეტეს იმ პირობებში, როცა ცოცხალი ძალის ნაკლებობას (ზემოთ აღწერილი მიზეზების გამო) სეპარატისტები არ განიცდიდნენ.
   რაც შეეხება სამხედრო სპეციალისტებს, - რუსეთის სპეცსამსახურთა მეცადინეობით, აფსუანურ არმიაში ისინიც ბევრნი იყვნენ. ვგულისხმობ რუსეთიდან ჩამოსულ არტილერისტებს, ტანკისტებსა და ა.შ. ეს ძალზე მნიშვნელოვანი ფაქტორია, ვინაიდან თანამედროვე ომს სპეციალისტი (პროფესიონალი) იგებს და არა მეომარი - შუასაუკუნეობრივი გაგებით.
   გარდა ამისა, რუსეთი აფხაზეთს ეხმარებოდა ეკონომიკურად: როგორც მოგახსენეთ, გაგრის დაცემის შემდეგ, კრასნოდარის მხარიდან გუდაუთას განუწყვეტლივ მიეწოდებოდა ელექტროენერგია, საწვავი, სურსათ-სანოვაგე, სამხედრო ტანსაცმელი, მედიკამენტები და ა.შ. რასაკვირველია იარაღიც, ოღონდ ამ შემთხვევაში დახმარების ფორმა სხვაგვარი იყო, ვიდრე ჩვენ წარმოგვიდგენია. ტყუილად გვგონია, თითქოს რუსეთის მთავრობა იღებდა (ვთქვათ) ასეთ გადაწყვეტილებას: «გაეგზავნოს აფხაზეთს ამდენი და ამდენი ტანკი, ჯავშნოსანი მანქანა, სამხედრო თვითმფრინავი, საარტილერიო სისტემა, ჭურვი, ვაზნა, ყუმბარმტყორცნი და ა.შ.» ამგვარი გადაწყვეტილების მიღება არ ხდებოდა არც თავდაცვის სამინისტროს დონეზე. მოქმედებდა სრულიად სხვა მექანიზმი, ვინაიდან შენიღბულ აგრესიას შესაბამისი ტექნოლოგია აქვს:
   ვლადისლავ არძინბა ჩადიოდა მოსკოვში და აფორმებდა ხელშეკრულებას რომელიმე რუსულ კონცერნთან (კერძო სტრუქტურასთან) «აფხაზეთის საკურორტო ინფრასტრუქტურის განვითარებისა და ერთობლივი ათვისების» თაობაზე. ამის შემდეგ, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის, ან თუნდაც ვინმე კერძო პირის ანგარიშზე რუსეთის სააქციო-კომერციულ ბანკში ირიცხებოდა ათეულობით და ასეულობით მილიონი დოლარი.
   იგივე ხდებოდა სხვა მექანიზმებითაც - ფული ირიცხებოდა ჩრდილოეთ კავკასიაში (მათ შორის თურქეთიდან), ვთქვათ «ყაბარდო-ბალყარეთის რესპუბლიკის» ბანკში. იქედან, ფიქტიური ხელშეკრულებების საფუძველზე, იწყებდა ბრუნვას ფინანსურ სტრუქტურებში და საბოლოოდ ირიცხებოდა იმავე «აფხაზურ ანგარიშზე».
   ამის შემდეგ, უშუალოდ, ან ბულგარული თუ პორტუგალიური საშუამავლო ფირმების მეშვეობით, არძინბას რეჟიმი დებდა ხელშეკრულებას რუსეთის იარაღის მწარმოებელ კომპანიებთან, ვთქვათ «Росвооружение»-სთან, რომელსაც კანონით ჰქონდა მინიჭებული იარაღის ექსპორტის უფლება. ყიდულობდნენ უახლეს სამხედრო ტექნიკას. იგი სოჭის გავლით შედიოდა აფხაზეთში. რასაკვირველია, რუსეთის მთავრობა ამ ყოველივეზე თვალს ხუჭავდა და, ფარულად ხელსაც უწყობდა. მაგრამ, ფორმალურად, მისი როლი თითქოს ნომინალური იყო.
   უნდა გავითვალისწინოთ, რომ ეს არის ჩვეულებრივი ტექნოლოგია, როცა ქვეყანას განზრახული აქვს დაეხმაროს სხვა ქვეყანაში სეპარატისტულ რეჟიმს. თუ პროტესტს უცხადებ, გპასუხობს შემდეგი დემაგოგიური არგუმენტით: «იარაღის ექსპორტი აკრძალული არა მაქვს, კეთილი ინებე და დაიცავი საკუთარი საზღვარი, რათა იარაღმა შენთან არ შემოაღწიოს. ხოლო თუ საზღვრის დაცვის შნო არა გაქვს, მე ნუ მიცხადებ პრეტენზიას - ჩემი მესაზღვრეები ამტკიცებენ, რომ აფხაზეთში რუსეთის სახმელეთო საზღვრის გადაკვეთით არანაირი იარაღი არ შესულა. მაშ როგორ შედის? – აბა მე რა ვიცი როგორ შედის - შეიძლება შავი ზღვით, ნეიტრალური წყლების გავლით, შენივე (აფხაზეთის) საზღვაო აკვატორიის გამოყენებით, რომელსაც ვერ იცავ, ან საჰაერო სივრცით, რომელსაც ვერ აკონტროლებ: აბა მე ხომ არ გაგიკონტროლებ? დამოუკიდებლობას რისთვის აცხადებდი?»
   მართალია, 1992 წლის ოქტომბრამდე (გაგრის დაცემამდე) სეპარატისტებს იარაღს გუდაუთის სამხედრო ბაზიდანაც აწვდიდნენ, ოღონდ მაშინ ეს სხვაგვარად «ფორმდებოდა»: რა გვექნა, აფხაზებმა ქალები და ბავშვები მოგვისიეს, იძულებული ვიყავით დაგვეთმო და იარაღის დატაცების ნება მიგვეცა - აბა ქალებსა და ბავშვებს ხომ არ ვესროდითო ტყვიას?
   ისიც აუცილებლად უნდა ითქვას, რომ გაგრის აღების შემდეგ სეპარატისტებს ამ რეგიონში ქართული გვარდიისა და მხედრიონის მიერ დატოვებული იარაღის მთები დახვდათ. ანუ რუსეთს შეეძლო ნებისმიერი სახეობის და ოდენობის იარაღი მიეწოდებინა არძინბასათვის. ეს უკანასკნელი კი ამტკიცებდა: იარაღი გაგრაში ქართველებს წავართვითო. გავიხსენოთ ინტერვიუ გაიძვერა ყარაულოვთან: «Россия передаёт оружие Грузинам, а мы у них отбираем и оно становится нашим – так что мы благодарны России за помощь, то есть за то что она Грузинам передаёт оружие».

  ზოგადად, შეიარაღებული კონფლიქტის მიმდინარეობისას, რომელიმე მხარის გამარჯვების უზრუნველსაყოფად არ არის აუცილებელი უშუალო ჩარევა საკუთარი შეიარაღებული ძალებით. საკმარისია სხვა სახის სამხედრო დახმარებაც.
   დავიწყოთ იმით, რომ მაგალითად რუსეთს ჰქონდა საშუალება, მიეწოდებინა სეპარატისტთა ხელმძღვანელობისათვის სადაზვერვო მონაცემები ქართული ფორმირებების გადაადგილების (თანაც არა მხოლოდ საკუთრივ აფხაზეთის ტერიტორიაზე), რაოდენობის, შეიარაღების ხარისხისა და ოდენობის შესახებ, რასაც მოიპოვებდა არა მარტო აგენტურის მეშვეობით, არამედ კოსმოსური სადაზვერვო სისტემების გამოყენებით. ეს უკვე ძალიან სერიოზული უპირატესობაა ომის დროს.
   ამასთანავე, მოსკოვს შეეძლო უზრუნველეყო სეპარატისტები უახლესი ტიპის კავშირგაბმულობით. თანამედროვე ომში კი ოპერატიული და მყარი კავშირი ძალიან ბევრს ნიშნავს. გავიხსენოთ, რა მდგომარეობა იყო ამ თვალსაზრისით ქართულ ჯარში მთელი ომის განმავლობაში.
   უმაღლესი კვალიფიკაციის რუსი რადისტები, შიფრის სპეციალისტები ეხმარებოდნენ სეპარატისტთა სარდლობას ოპერატიული კავშირის შენარჩუნებაში ყველა სამხედრო ქვედანაყოფთან - სოხუმის რაიონსა თუ ოჩამჩირეში: ე.წ. «აღმოსავლეთ» თუ «დასავლეთ» ფრონტზე.
   რუსეთის გენერალური შტაბის შესანიშნავი, პროფესიონალი სტრატეგები, რომლებიც ზედმიწევნით ფლობდნენ სამხედრო ოპერაციათა დაგეგმვის ხელოვნებას, განუწყვეტლივ აწვდიდნენ მათ უმაღლეს დონეზე დამუშავებულ გეგმებს, კომპიუტერულ გათველებს, თუ როგორ, სად და რა ძალებით სჯობდა შეტევის განხორციელება, როგორ და რა პირობებში იქნებოდა ყველაზე შედეგიანი ძალთა კონცენტრაცია («სამხედრო ხელოვნება ძალთა კონცენტრაციის ხელოვნებაა») ამა თუ იმ უბანზე, რა სახის იარაღის გამოყენება იყო უფრო ეფექტური და ა.შ.
   რუსი სპეციალისტები ეხმარებოდნენ აფსუებს დაზიანებული სამხედრო ტექნიკის შეკეთებაში. ამავე დროს, გუდაუთაში მთელი ომის განმავლობაში მოქმედებდა სამხედრო ჰოსპიტალი, რომელშიც საუკეთესო ქირურგი-ოფიცრები, საველე პირობებში აკეთებდნენ ურთულეს ოპერაციებს.
   მაგრამ ყოველივე ზემოთთქმული არ არის მთავარი. ყველაზე მნიშვნელოვანი მაინც სხვა სახის დახმარება იყო.
   შამილ ბასაევმა, რომელიც აფხაზეთში ე.წ. «კონფედერაციის ჯარებს» ხელმძღვანელობდა, რამდენიმე წლის შემდეგ ერთ-ერთ ინტერვიუში ასეთი რამ თქვა: «გუდაუთის რაიონში 1992 წელს შეიქმნა ათი სამხედრო ბანაკი, რომლებშიც რუსი ინსტრუქტორები აფხაზ მეომრებს წვრთნიდნენ, - ორი სამი თვის განმავლობაში ორასამდე აფხაზს ამზადებდნენ სამხედრო თვალსაზრისით».
   აი, სწორედ აქ უნდა ვეძიოთ ყველაზე მთავარი დახმარება, რის თაობაზეც უფრო დაწვრილებით ღირს მსჯელობა.
   ომის დროს თბილისში ხშირად გაიგონებდი დაახლოებით ასეთ ფრაზას: «საქართველოს თუ გაუჭირდა, მილიონამდე მეომარს გამოვიყვანთ».
   ეს ფრაზა უეჭველად იმაზე მეტყველებს, რომ ქვეყანას არ ჰქონდა უნარი, თანამედროვე ომი ეწარმოებინა, ხოლო ქართული ელიტა მსჯელობდა შუასაუკუნეობრივი, ფეოდალური ეპოქისათვის დამახასიათებელი სამხედრო სტერეოტიპებით. არადა, თანამედროვე ომში ცოცხალი ძალის რაოდენობა არათუ «ბევრს არაფერს», არამედ საერთოდ არაფერს წყვეტს. გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა შეიარაღების ხარისხი და (რაც მთავარია) სამხედრო ორგანიზაციის დონე, აგრეთვე მეომართა პროფესიონალიზმი.
   დავიწყოთ შეიარაღების ხარისხით: ისრაელი ხუთმილიონიანი სახელმწიფოა, რომელსაც გარს ორასმილიონიანი, მტრულად განწყობილი არაბეთი აკრავს. ვინ უფრო ძლიერია? შუასაუკუნეობრივი სამხედრო სტერეოტიპებით, ორასმილიონიან გაერთიანებას უფრო ძლიერი არმიის «გამოყვანა» შეუძლია, ვიდრე 5 მილიონს. სინამდვილეში, ისრაელი ყველა თვალსაზრისით ბევრად უფრო ძლიერია, ვიდრე მისი არაბული მოწინააღმდეგენი. ატომურ იარაღსაც რომ თავი დავანებოთ, ისრაელს ოთხი ათასი უახლესი ავიაგამანადგურებელი ჰყავს (თანამედროვე, ფართომასშტაბიან საბრძოლო მოქმედებებში ავიაცია უმნიშვნელოვანესი ფაქტორია) მაშინ, როდესაც მის მოწინააღმდეგეებს, ყველას ერთად აღებულს, იმავე კლასისა და შესაძლებლობების მხოლოდ 700 ავიაგამანადგურებელ - ბომბდამშენი. მაშ რომელი უფრო ძლიერია?
   ან კიდევ: ხუთმილიონიან ისრაელს უახლესი, «აბრამსის» ტიპის ტანკები აქვს შეიარაღებაზე, არაბულ სახელმწიფოებს კი 60-იანი წლების საბჭოთა წარმოების Т-55.
   თუმცა, დავანებოთ თავი ისრაელს, - დავუბრუნდეთ ომს აფხაზეთში. დავუშვათ, აფხაზეთი სულ ასი ათასია, ხოლო საქართველო – ხუთი მილიონი. მაგრამ ასი ათასიან აფხაზეთს 50 სამხედრო კატარღა აქვს (რუსეთის «წყალობით»), ხოლო ხუთ მილიონიან საქართველოს, - მხოლოდ ოცდაათი. თანაც, ჩვენ შესაბამისი სპეციალისტების ნაკლებობას განვიცდით, ხოლო სეპარატისტებს ეს პრობლემა არ აწუხებთ. რომელი უფრო ძლიერია ზღვაზე?
   რატომ ჰყავდა საქართველოს ნაკლები მცურავი საშუალება - სხვა საკითხია: ამჟამად მთავარია შედეგი და არა მიზეზი